عفونت در گربهها یکی از شایعترین دغدغههای سرپرستان پت است که میتواند ناشی از ویروسها، باکتریها، قارچها یا انگلها باشد و اندامهای مختلفی از جمله دستگاه تنفسی، گوارش، پوست و سیستم ایمنی گربه را درگیر کند. اگر گربه شما علائمی مانند عطسه، ترشحات چشم و بینی، اسهال، استفراغ، زخمهای پوستی یا بیحالی و کاهش اشتها را نشان میدهد، احتمالاً با یک بیماری عفونی مواجه هستید.
در حالی که برخی از این عفونتها (مثل سرماخوردگیهای خفیف) به راحتی درمان میشوند، برخی دیگر مانند پانلوکوپنی، FIP یا ایدز گربه، به شدت خطرناک و مرگبار هستند و نیاز به مداخله فوری دامپزشک دارند. از طرفی، آگاهی از این بیماریها برای سلامت خودتان نیز حیاتی است، چرا که برخی از آنها (مانند توکسوپلاسموز یا کچلی قارچی) جزو بیماریهای مشترک بین انسان و گربه هستند.
در این مقاله، با تکیه بر معتبرترین مراجع دامپزشکی بینالمللی از جمله مراجع دانشگاه کرنل، تمام بیماریهای عفونی که ممکن است یک گربه در طول زندگی خود به آنها مبتلا شود را به تفکیک اندامهای درگیر بررسی کردهایم تا بتوانید در سریعترین زمان ممکن علائم را تشخیص داده و جان پت خود را نجات دهید.
✅بخش اول: عفونتهای ویروسی (Viral Infections)
✅بخش دوم: عفونتهای باکتریایی (Bacterial Infections)
✅بخش سوم: عفونتهای قارچی (Fungal Infections)
✅بخش چهارم: عفونتهای تکیاختهای و انگلی (Protozoal & Parasitic Infections)
بخش اول: عفونتهای ویروسی (Viral Infections) در گربه ها
ویروسها از خطرناکترین عوامل عفونی در گربهها هستند که با حمله به سلولهای حیاتی، سیستم ایمنی بدن را بهشدت سرکوب کرده و بستر را برای عفونتهای ثانویه آماده میکنند. بسیاری از این عوامل بیماریزا توانایی ایجاد عفونتهای مزمن و نهفته را دارند که با انتقال سریع از طریق ترشحات بدن، کنترل آنها را دشوار میسازد. شناخت دقیق رفتار بیولوژیک این پاتوژنها برای تشخیص بهموقع و تدوین پروتکلهای پیشگیری و واکسیناسیون گربه ضروری است
- هرپس ویروس گربهسانان نوع ۱ (FHV-1)
- کلسیویروس گربهسانان (FCV)
- ویروس پانلوکوپنی گربهها FPV / پاروا ویروس
- ویروس لوسمی گربه (FeLV)
- ویروس نقص ایمنی گربهسانان FIV / ایدز گربه
- کروناویروس گربهسانان (FCoV) و بیماری FIP
- ویروس هاری (Rabies)
- پوکسویروس گربه (Cowpox Virus)
- بورنا ویروس (Borna Disease Virus)
- آستروویروس، توروفیروس و روتامیروس گربه
.1هرپس ویروس گربهسانان نوع ۱ (FHV-1)
هرپس ویروس گربه که قبلا مفصل هم در این باره صحبت کردیم، عامل اصلی بیماری رینوتراکئیت یا همان عفونت تنفسی فوقانی حاد در گربهها است که به شدت مجاری بویایی و ملتحمه چشم را درگیر میکند. از علائم بارز آن میتوان به عطسههای انفجاری، تب، ترشحات چرکی شدید از چشم و بینی و ایجاد زخمهای درخشان و دردناک روی قرنیه چشم اشاره کرد. این پاتوژن ویژگی منحصربهفردی دارد؛ گربه پس از بهبودی بالینی، ویروس را برای همیشه به صورت نهفته (Latent) در گانگلیونهای عصبی خود حفظ میکند. به همین دلیل، در مواقع استرس، جراحی یا ضعف سیستم ایمنی، ویروس دوباره فعال شده و علائم بیماری بازمیگردند. اگرچه واکسنهای رایج از شدت بیماری میکاهند، اما مانع از ناقل شدن گربه نمیشوند.
۲. کلسیویروس گربهسانان (FCV)
کلسیویروس در کنار هرپسویروس، دومین مسبب اصلی سندرم «آنفولانزای گربه» است، اما رفتار بالینی متفاوتی نشان میدهد. شاخصترین علامت تشخیص این بیماری، ایجاد زخمهای عمیق، سرخ و بسیار دردناک روی زبان، لثه و سقف دهان گربه است که باعث ریزش شدید بزاق و امتناع از خوردن غذا میشود. این ویروس همچنین میتواند باعث التهاب مفاصل و ایجاد لنگش موقت در گربهها (به ویژه بچهگربهها) شود. خطرناکترین حالت زمانی رخ میدهد که ویروس جهش یافته و به سویه سیستمیک فوق حاد (VS-FCV) تبدیل شود؛ در این وضعیت، ویروس به عروق خون و اندامهای داخلی حمله کرده و با ایجاد ادم (تورم)، آسیب پوستی و نارسایی کبد و ریه، نرخ مرگومیر بسیار بالایی به بار میآورد.آنتی بیوتیک های مناسب کلسی ویروس گربه
۳. ویروس پانلوکوپنی گربهها FPV / پاروا ویروس
این ویروس که به طاعون یا دیستمپر گربه نیز معروف است، یکی از مقاومترین و کشندهترین پاتوژنها در محیط به شمار میرود. پانلوکوپنی مستقیماً به سلولهایی که سرعت تکثیر بالایی دارند، یعنی مغز استخوان و دیواره داخلی رودهها حمله میکند. با تخریب مغز استخوان، تولید گلبولهای سفید متوقف شده و سیستم ایمنی گربه به طور کامل فلج میشود. تخریب روده نیز منجر به استفراغهای کفآلود، بیحالی مطلق و اسهالهای خونی بسیار بدبو میشود که سرعت کمآبی بدن را بالا میبرد. این بیماری در بچهگربههای واکسینه نشده به سرعت و ظرف چند روز منجر به شوک و مرگ میشود و تنها درمان حمایتی فشرده میتواند شانس بقا را افزایش دهد.
۴. ویروس لوسمی گربه (FeLV)
این رتروویروس یکی از پیچیدهترین عوامل عفونی است که از طریق بزاق (مانند ظرف غذای مشترک یا لیسیدن یکدیگر) بین گربهها منتقل میشود. FeLV پس از ورود به بدن، خود را در DNA سلولهای میزبان جاسازی کرده و به مرور زمان مغز استخوان و سیستم لنفاوی گربه را سرکوب میکند. این ویروس با کاهش شدید گلبولهای قرمز باعث کمخونی وخیم شده گربه شده و گربه را در برابر عفونتهای ساده پوستی یا تنفسی بیدفاع میکند. علاوه بر نقص ایمنی، این ویروس بزرگترین عامل انکولوژیک (سرطانزا) در گربهها است و ریسک ابتلا به تومورهای بدخیم خون و غدد لنفاوی (لنفوم) را به شدت افزایش میدهد.
در اینباره باید حواستون باشه این بیماری یکی از بیماری های شایع در پانسیون های گربه محسوب میشه
۵. ویروس نقص ایمنی گربهسانان FIV / ایدز گربه
ویروس FIV در گربه ها که در مقالات قبل مفصل در موردش صحبت کردیم، قرابت ساختاری نزدیکی با ویروس HIV در انسان دارد و اصطلاحاً به آن ایدز گربه میگویند، هرچند که به انسان منتقل نمیشود. انتقال این ویروس عمدتاً از طریق تزریق بزاقِ آلوده به عمق بافتها در جریان دعواها و گازگرفتگیهای شدید میان گربههای خیابانی رخ میدهد. FIV به آرامی لنفوسیتهای T بدن گربه را تخریب کرده و فاز نهفته طولانیمدتی دارد که ممکن است سالها طول بکشد و گربه کاملاً سالم به نظر برسد. اما در فاز نهایی بیماری، سیستم ایمنی چنان تحلیل میرود که گربه با لثههای به شدت عفونی (استوماتیت)، کاهش وزن مفرط، تبهای مزمن و عفونتهای مکرر مواجه شده و توانایی خود تنظیمی بدن را از دست میدهد.
۶. کروناویروس گربهسانان (FCoV) و بیماری FIP
کروناویروس ادراری/گوارشی گربه به خودی خود ویروس نسبتاً بیخطری است که در بدترین حالت باعث یک اسهال خفیف و گذرا در بچهگربهها میشود. فاجعه زمانی رخ میدهد که این ویروس در بدن یک گربه خاص دچار جهش ژنتیکی شده و به ویروس پریتونیت عفونی گربه (FIP) تبدیل شود. FIP یک بیماری با واسطه سیستم ایمنی است که به دو شکل بالینی بروز میکند:
🙀 فرم مرطوب که با وازولیت (التهاب عروق) و تجمع مایع غلیظ و زرد رنگ در شکم یا قفسه سینه همراه است؛
🙀 فرم خشک که بدون تجمع مایع، تومورهای گرانولوماتوز در اندامهای داخلی، چشمها و سیستم عصبی ایجاد کرده و باعث فلجی، تشنج و کوری میشود.
۷. ویروس هاری (Rabies)
هاری گربه یک بیماری ویروسی حاد، مشترک میان انسان و تمام پستانداران و به شدت زئونوتیک است که از طریق گازگرفتگی و ورود بزاق آلوده به اعصاب محیطی منتقل میشود. این ویروس عصبگرا (Neurotropic) با سرعتی آهسته اما مداوم از طریق مسیرهای عصبی خود را به سیستم عصبی مرکزی و مغز میرساند. پس از ورود ویروس به مغز، علائم رفتاری شدید مانند پرخاشگری غیرعادی، ترشح مفرط بزاق به دلیل فلج شدن عضلات حلق، ترس از آب (هیدروفوبیا) و عدم تعادل حرکتی آشکار میشود. اهمیت این بیماری در دامپزشکی به این دلیل است که به محض ظهور اولین علائم بالینی در گربه، بیماری ۱۰۰ درصد کشنده بوده و هیچ درمانی برای آن وجود ندارد؛
⚠️ ⚠️ ⚠️ به همین علت واکسیناسیون هاری حتی برای گربههای داخل خانه نیز اجباری است.
۸. پوکسویروس گربه (Cowpox Virus)
این عفونت ویروسی عمدتاً گربههایی را درگیر میکند که به بیرون از منزل دسترسی دارند و به شکار جوندگان کوچک (مخازن اصلی این ویروس) میپردازند. ویروس معمولاً از طریق جراحات پوستی کوچک و چنگزدگیهای حین شکار وارد بدن گربه میشود. در ابتدا یک زخم اولیه عفونی در ناحیه سر، گردن یا دستها شکل میگیرد، اما با گذشت چند روز تا چند هفته، ضایعات پوستی متعددی به صورت جوشها و زخمهای اولسراتیو (دارای حفره و چرک) عمیق در سراسر بدن پخش میشوند. اگرچه اکثر گربهها با درمانهای حمایتی پوست بهبود مییابند، اما مصرف داروهای کورتیکواستروئیدی در این بیماری به دلیل تشدید تکثیر ویروس ممنوع است؛ همچنین این ویروس قابلیت انتقال به انسان را نیز دارد.
۹. بورنا ویروس (Borna Disease Virus)
بورنا ویروس عامل یک عفونت ویروسی نادر اما بسیار جدی در سیستم عصبی مرکزی گربهسانان است که در اصطلاح علمی به بیماری ناشی از آن بیماری تلوتلو خوردن گربه (Staggering Disease) گفته میشود. این ویروس انسفالومیلیت (التهاب همزمان مغز و نخاع) غیرچرکی ایجاد میکند که منجر به تخریب سلولهای عصبی میشود. گربههای مبتلا تغییرات رفتاری شدیدی مثل افسردگی، گوشهگیری، مالیدن مداوم سر به دیوار و حساسیت شدید به نور و صدا نشان میدهند. با پیشرفت بیماری، اختلالات حرکتی شدید شامل راه رفتن نامتعادل، ضعف اندامهای حرکتی پشتی و در نهایت فلج کامل رخ میدهد و به دلیل نبود درمان اختصاصی، پیشآگهی بیماری بسیار ضعیف است.
۱۰. آستروویروس، توروفیروس و روتامیروس گربه
این سه ویروس در دسته عوامل فرعی اما مهم عفونتهای حاد دستگاه گوارش گربهسانان قرار میگیرند. این پاتوژنها به طور ویژه سلولهای پوششی اپیتلیوم روده باریک را هدف قرار داده و با تخریب پرزهای روده، فرآیند جذب مواد مغذی و آب را مختل میکنند. بیشترین میزان ابتلا و حساسیت در تولهگربههای شیرخوار یا تازه از شیر گرفته شده دیده میشود که علائمی نظیر اسهال آبکی حاد، دلپیچه، بیاشتهایی و افت ناگهانی دمای بدن را نشان میدهند. تشخیص تفریقی آنها از پاروا ویروس حیاتی است، چرا که این ویروسها معمولاً با درمانهای حمایتی شامل مایعدرمانی و تنظیم الکترولیتها، دوره خود را طی کرده و برطرف میشوند.
بخش دوم: عفونتهای باکتریایی (Bacterial Infections)
باکتریها در دنیای پزشکی گربهسانان نقشی دوگانه ایفا میکنند؛ آنها میتوانند به عنوان پاتوژنهای اولیه مستقیماً بافتهای سالم را درگیر کنند یا به صورت عفونتهای ثانویه و فرصتطلب، پس از تخریب سدهای دفاعی توسط ویروسها وارد عمل شوند. تهاجم باکتریایی معمولاً با ترشحات چرکی، پاسخهای التهابی شدید و ایجاد بافتهای مرده (نکروز) همراه است و سیستم ایمنی را به چالشی جدی میکشد. برای مدیریت این بیماریها، تشخیص دقیق سویه باکتریایی از طریق کشت و آنتیبیوگرام جهت انتخاب آنتیبیوتیک مناسب و جلوگیری از مقاومت دارویی بسیار حیاتی است.
- کلامیدیا فلیس (Chlamydia felis)
- بوردتلا برونشیسپتیکا (Bordetella bronchiseptica)
- مایکوپلاسماهای هموتروفیک Mycoplasma hemofelis / هموبارتونلا
- پاستورلا مولتوسیدا (Pasteurella multocida)
- بارتونلا هنزله (Bartonella henselae)
- سالمونلا و کمپیلوباکتر (Salmonella & Campylobacter)
- کلستریدیوم پرفرینجنس و دیفیسیل (Clostridium spp)
- مایکوباکتریومها (Mycobacterium spp)
- نوکاردیا و اکتینومایسس (Nocardia & Actinomyces)
- یِرسینیا پستیس (Yersinia pestis)
- لپتوسپیرا (Leptospira)
- هلیکوباکتر فلیس (Helicobacter felis)
۱. کلامیدیا فلیس (Chlamydia felis)
این باکتری گرم منفی و درونسلولی اجباری، تمایل شدیدی به درگیر کردن غشاهای مخاطی چشم گربهسانان دارد و مسبب اصلی بیماری ملتحمه (Conjunctivitis) است که بی شک نیاز به مراجعه به چشم پزشک حیوانات را تایید میکند، عفونت معمولاً به صورت یکطرفه آغاز شده و به سرعت چشم دیگر را نیز درگیر میکند که با تورم شدید، قرمزی شدید پلکها (کموزیس) و ترشحات ابتدا آبکی و سپس چرکی سنگین همراه است. کلامیدیا فلیس اگرچه کشنده نیست، اما در صورت عدم درمان به موقع میتواند منجر به زخمهای مزمن قرنیه و چسبندگی پلکها شود. این باکتری به شدت میان گربهها در تجمعات مسری است و درمان آن نیازمند مصرف دورهای آنتیبیوتیکهای سیستمیک و موضعی خانواده تتراسایکلینها تحت نظر دامپزشک است.
۲. بوردتلا برونشیسپتیکا (Bordetella bronchiseptica)
این باکتری هوازی و گرم منفی یکی از عوامل کلیدی در ایجاد بیماریهای دستگاه تنفسی فوقانی و تحتانی گربهها، به ویژه در محیطهای پرجمعیت مانند پناهگاهها و پانسیونها است. بوردتلا با چسبیدن به مژکهای سلولهای تنفسی، مکانیسم دفاعی مجاری هوایی را فلج کرده و باعث ایجاد سرفههای خشک و خشن، عطسه، ترشحات بینی و تب میشود. در بچهگربهها یا گربههایی که به بیماریهای ویروسی مانند کلسیویروس مبتلا هستند، این باکتری میتواند به سرعت به سمت ریهها پیشروی کرده و باعث ذاتالریه (پنومونی) حاد و مرگبار شود. کنترل این عفونت بر مدیریت بهداشت محیط، جداسازی گربههای بیمار و در موارد شدید، درمان آنتیبیوتیکی متمرکز است.
لینک مستقیم : دسترسی به پانسیون حیوانات رشت | پانسیون حیوانات مازندران |
۳. مایکوپلاسماهای هموتروفیک Mycoplasma hemofelis / هموبارتونلا
این باکتریهای منحصربهفرد و فاقد دیواره سلولی، پاتوژنهای ( عامل بیماریزا ) خونی هستند که مستقیماً به غشای سطحی گلبولهای قرمز گربه میچسبند و در گذشته با نام هموبارتونلا شناخته میشدند. حضور این باکتری روی گلبولهای قرمز باعث میشود که سیستم ایمنی گربه این سلولها را به عنوان عامل بیگانه شناسایی کرده و در طحال و کبد اقدام به نابودی گسترده آنها کند.
این فرآیند منجر به بروز بیماری کمخونی عفونی گربهسانان (FIA) میشود که علائمی چون رنگپریدگی شدید لثهها، زردی (یرقان)، تب، ضعف مفرط و تاکیکاردی (افزایش ضربان قلب) را به همراه دارد. ککها و کنهها ناقلان اصلی این باکتری هستند و درمان آن معمولاً شامل داکسیسایکلین و داروهای سرکوبکننده ایمنی در فاز حاد است.
۴. پاستورلا مولتوسیدا (Pasteurella multocida)
پاستورلا یک باکتری همسفره و بومی در فلور طبیعی دهان و دستگاه تنفسی فوقانی اکثر گربههای سالم است که در شرایط عادی بیماری ایجاد نمیکند. با این حال، زمانی که گربهای در جریان دعوا گربه دیگری را گاز میگیرد، این باکتری از طریق دندانهای سوزنی وارد بافتهای عمیق زیرپوستی شده و در محیط بیهوازی آنجا به سرعت تکثیر میشود. نتیجه این تهاجم، ایجاد آبسههای حاد، بسیار دردناک و پر از چرک است که با تب بالا، بیحالی و در صورت ورود باکتری به جریان خون، با سپتیسمی (عفونت خون) مرگبار همراه خواهد بود. درمان فوری شامل تخلیه و شستشوی جراحی آبسه و تجویز آنتیبیوتیکهای وسیعالطیف مانند پنیسیلینها یا سفالوسپورینها است.
⚠️نکته مهم : اگر گربه شما در حین بازی معمولی دست شما را کمی زخم کند یا خراش سطحی بیندازد، معمولاً این اتفاق وحشتناک نمیافتد. اما اگر گربه شما را گاز عمیق بگیرد (به طوری که دندانهایش کاملاً داخل گوشت فرو برود)، بله، دقیقاً همین عفونت شدید با باکتری پاستورلا (Pasteurella) میتواند در بدن انسان هم ایجاد شود.
۵. بارتونلا هنزله (Bartonella henselae)
این باکتری درونسلولی کوچک، عامل اصلی بیماری معروف خراش گربه (Cat Scratch Disease) در انسان است و چرخه انتقال آن در طبیعت عمدتاً توسط ککها مدیریت میشود. گربهها از طریق گزش کک یا ورود مدفوع کک به زخمهای پوستی آلوده میشوند؛ جالب اینجاست که اکثر گربههای مبتلا به این باکتری، ناقلان بدون علامت (آسیمپتوماتیک) هستند و باکتری ماهها در خون آنها گردش میکند. با این حال، در برخی گربهها این عفونت میتواند باعث التهاب لثه، التهاب چشم (یووئیت) یا تبهای گذرا شود. اهمیت اصلی بارتونلا در بهداشت عمومی است، چرا که چنگزدگی یا گازگرفتگی توسط گربه ناقل، میتواند در انسان باعث تورم شدید غدد لنفاوی و تب شود.
۶. سالمونلا و کمپیلوباکتر (Salmonella & Campylobacter)
این دو باکتری از مهمترین عوامل ایجاد عفونتهای حاد و شدید دستگاه گوارش در گربهها هستند که معمولاً از طریق مصرف گوشت یا مرغ خام (بارف دایتی) و آب آلوده منتقل میشوند. این پاتوژنها به مخاط روده تهاجم کرده و با تولید سموم خطرناک، باعث اسهالهای شدید آبکی یا خونی، استفراغ، دردهای شکمی عمیق، تب بالا و بیاشتهایی مفرط میشوند. گربههای مبتلا به سالمونلا به دلیل از دست دادن سریع مایعات بدن در معرض خطر شوک هیپوولمیک (کمآبی شدید) قرار دارند. نکته بسیار مهم این است که هر دو باکتری به شدت زئونوتیک بوده و سرپرست گربه در اثر تماس با مدفوع آلوده پت، ممکن است به مسمومیتهای شدید گوارشی مبتلا شود.
۷. کلستریدیوم پرفرینجنس و دیفیسیل (Clostridium spp)
این باکتریهای بیهوازی و هاگدار، جزو ساکنان طبیعی روده بزرگ گربهها هستند، اما اختلال در فلور طبیعی روده (در اثر استرس، تغییر ناگهانی جیره یا مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها) زمینه را برای تکثیر انفجاری آنها فراهم میکند. تکثیر این باکتریها با تولید انتروتوکسینهای (سموم رودهای) قوی همراه است که سلولهای پوششی روده بزرگ را تخریب میکنند. علائم بالینی این وضعیت شامل اسهال مزمن یا حاد همراه با مخاط فراوان و خون تازه، زور زدن هنگام دفع (تنسموس) و افزایش دفعات مدفوع است. درمان این عفونتهای کلستریدیالی نیازمند اصلاح رژیم غذایی، استفاده از پروبیوتیکهای تخصصی و در صورت لزوم، تجویز آنتیبیوتیکهای بیهوازیکُش مانند مترونیدازول است.
۸. مایکوباکتریومها (Mycobacterium spp)
این گروه از باکتریهای مقاوم به اسید، عوامل ایجاد بیماریهای گرانولوماتوز مزمن شبهسل در گربهها هستند که معمولاً از طریق شکار جوندگان آلوده یا مصرف شیر غیرپاستوریزه منتقل میشوند. مایکوباکتریومها میتوانند فرمهای پوستی یا سیستمیک ایجاد کنند؛ در فرم پوستی، گربه دچار گرهها (ندولها) و زخمهای عمیق و بدون درد در پوست میشود که به درمانهای آنتیبیوتیکی رایج پاسخ نمیدهند. در فرم سیستمیک، باکتری ریهها و گدد لنفاوی داخلی را درگیر کرده و باعث لاغری مفرط، سرفه و تنگی نفس پیشرونده میشود. به دلیل دیواره سلولی مومی و خاص این باکتریها، درمان آنها بسیار طولانیمدت (چندین ماه) بوده و نیازمند ترکیبی از آنتیبیوتیکهای خاص و پایش دقیق دامپزشکی است.
۹. نوکاردیا و اکتینومایسس (Nocardia & Actinomyces)
این دو باکتری رشتهای و فرصتطلب معمولاً در خاک و پوششهای گیاهی فراوانند و از طریق زخمهای ناشی از فرورفتن اجسام تیز (مثل تیغ گیاهان) یا گازگرفتگی عمیق به زیر پوست گربه نفوذ میکنند. این عفونتها تمایل شدیدی به ایجاد ضایعات چرکی و گرانولوماتوز مزمن عمیق در زیر پوست (مایستوما) یا در فضای داخل قفسه سینه (پیوتوراکس) دارند. در صورت درگیری قفسه سینه، گربه با تجمع حجم زیادی چرک بدبو در اطراف ریهها مواجه میشود که علائمی چون تنفس شکمی شدید، تب و بیحالی مطلق را ایجاد میکند. درمان این وضعیت نیازمند تخلیه چرک قفسه سینه از طریق لوله (Чест تیوب) و درمان آنتیبیوتیکی بسیار طولانیمدت است.
۱۰. یِرسینیا پستیس (Yersinia pestis)
این باکتری گرم منفی، عامل بیماری وحشتناک طاعون است که گربهها به دلیل غریزه شکارگری خود و خوردن جوندگان (مانند موش و سنجاب) یا از طریق گزش ککهای آلوده به آن مبتلا میشوند. طاعون در گربهها به سه فرم خیارکی (تورم شدید و دردناک غدد لنفاوی زیر گلو)، سپتیسمیک (عفونت خون) و ریوی بروز میکند که نرخ مرگومیر بسیار بالایی دارد. گربه مبتلا به طاعون ریوی با سرفههای حاوی باکتری میتواند بیماری را به صورت تنفسی و با سرعت بالا به انسان منتقل کند. به دلیل خطرات فوقالعاده شدید جانی برای انسان و حیوان، این بیماری یک وضعیت اورژانسی ملی در بهداشت عمومی محسوب شده و نیازمند قرنطینه مطلق و درمان فوری با آنتیبیوتیکهای اختصاصی است.
۱۱. لپتوسپیرا (Leptospira)
لپتوسپیروز یک بیماری باکتریایی اسپیروکیتی است که اگرچه در سگها بسیار شایع است، اما در گربهها به ندرت تشخیص داده میشود، چرا که گربهها مقاومت طبیعی بالایی در برابر این باکتری دارند. با این حال، گربههایی که به بیرون دسترسی دارند ممکن است از طریق شکار جوندگان یا نوشیدن آب آلوده به ادرار حیوانات وحشی به آن مبتلا شوند. این باکتری در صورت استقرار در بدن، مستقیماً به سلولهای کبد و کلیه آسیب میزند و باعث نارسایی حاد کلیوی، زردی، استفراغ و افزایش اوره خون میشود. تشخیص آن دشوار است اما به درمان با آنتیبیوتیک داکسیسایکلین پاسخ میدهد و به عنوان یک بیماری زئونوتیک خطرناک برای انسان شناخته میشود.
۱۲. هلیکوباکتر فلیس (Helicobacter felis)
این باکتری مارپیچ و متحرک به طور اختصاصی در لایه مخاطی معده گربهها سکونت دارد و توانایی بقا در محیط فوقالعاده اسیدی معده را به دست آورده است. اگرچه بسیاری از گربهها این باکتری را بدون نشان دادن علائم بالینی حمل میکنند، اما تکثیر بیش از حد آن میتواند منجر به گاستریت (التهاب مزمن مخاط معده) و ایجاد زخمهای معده شود. گربههای درگیر معمولاً علائمی مانند استفراغهای مزمن حاوی کف یا ترشحات زرد، کاهش اشتها، لاغری تدریجی و درد در ناحیه شکم هنگام لمس را نشان میدهند. تشخیص این عفونت از طریق بیوپسی (نمونهبرداری) مخاط معده در جریان آندوسکوپی انجام شده و درمان آن نیازمند یک پروتکل ترکیبی شامل چند آنتیبیوتیک و داروهای کاهنده اسید معده است.
بخش سوم: عفونتهای قارچی (Fungal Infections)
قارچها در طب دامپزشکی گربهسانان به دو گروه اصلی سطحی (پوستی) و عمیق (سیستمیک) تقسیم میشوند که رفتارهای بالینی کاملاً متفاوتی دارند. در حالی که قارچهای سطحی با درگیر کردن لایههای شاخی پوست و مو باعث ضایعات جلدی میشوند، قارچهای سیستمیک معمولاً از طریق استنشاق هاگهای محیطی وارد ریه شده و سپس به اندامهای داخلی نفوذ میکنند. درمان عفونتهای قارچی به دلیل ساختار دیواره سلولی پاتوژن، فرآیندی بسیار زمانبر است و به داروهای ضدقارچ اختصاصی نیاز دارد. نکته کلیدی این است که بسیاری از این عوامل قارچی به دلیل پتانسیل زئونوتیک بالا، خطری جدی برای بهداشت عمومی و سلامت سرپرستان محسوب میشوند.
- درماتوفیتو Dermatophytosis / کچلی قارچی
- کریپتوکوکوس (Cryptococcus neoformans / gattii)
- اسپوروتریکس شنکی (Sporothrix schenckii)
- هیستوپلاسموز، بلاستومیکوز و کوکسیدیودومیکوز
- آسپرژیلوس (Aspergillus)
- مالاسزیا (Malassezia)
۱. درماتوفیتو Dermatophytosis / کچلی قارچی
این عفونت قارچی سطحی و بسیار مسری که در اصطلاح عامیانه به آن کرم حلقوی (Ringworm) میگویند، عمدتاً توسط قارچ میکروسپوروم کانیس ایجاد میشود. این پاتوژن یا عامل بیماری زا با تغذیه از کراتین موجود در بافت مو، پوست و ناخن گربه، باعث آسیب به فولیکولها و ریزش موی سکهای و دایرهای شکل همراه با پوستهپوسته شدن مکرر میشود. گربههای جوان، مسن یا مبتلا به نقص ایمنی بیشترین حساسیت را به این بیماری دارند، اما گربههای مو بلند نیز میتوانند ناقل بدون علامت باشند. بزرگترین چالش درماتوفیتوز، پایداری فوقالعاده هاگهای آن در محیط خانه و سرایت سریع و شدید آن به انسان و سایر حیوانات خانگی است.( در مقاله انواع عفونت های پوستی گربه بیشتر در رابطه با این موارد صحبت کرده ایم)
۲. کریپتوکوکوس (Cryptococcus neoformans / gattii)
کریپتوکوکوزیس شایعترین عفونت قارچی سیستمیک و عمیق در گربهها است که از طریق استنشاق هاگهای موجود در خاک و فضولات پرندگان (به ویژه کبوتر) منتقل میشود. این قارچ تمایل بالایی به استقرار در مجاری بینی دارد و با ایجاد تودههای گرانولوماتوز (گوشتی)، باعث تورم و تغییر شکل مشهود صورت گربه، عطسه و ترشحات مزمن میشود. در صورت پیشرفت بیماری، پاتوژن میتواند از طریق سینوسها به سیستم عصبی مرکزی نفوذ کرده و علائم مغزی مانند کوری، عدم تعادل و تشنج ایجاد کند. تشخیص آن از طریق آزمایش سیتولوژی یا تست آنتیژن خون انجام شده و درمان آن به ماهها مصرف داروهای آزول نیاز دارد.
۳. اسپوروتریکس شنکی (Sporothrix schenckii)
این قارچ دیمورفیک (دوشکلی) عامل بیماری اسپوروتریکوزیس است و گربهها معمولاً از طریق جراحت پوست با خار گیاهان، خاک یا چنگزدگی گربه آلوده به آن مبتلا میشوند. عفونت با ایجاد ندولها (گرهها) و زخمهای پوستی سفت در ناحیه سر و دستها آغاز میشود که به مرور زمان دهان باز کرده و چرک حاوی ارگانیسم را ترشح میکنند. گربههای مبتلا به این بیماری به دلیل ترشح حجم عظیمی از قارچ از طریق زخمها، خطرناکترین منبع انتقال به انسان هستند و میتوانند با یک چنگ ساده بیماری را منتقل کنند. درمان این عفونت به دلیل مقاومت بالا پیچیده است و باید تحت پروتکلهای شدید بهداشتی قرنطینه انجام شود.
۴. هیستوپلاسموز، بلاستومیکوز و کوکسیدیودومیکوز
این سه بیماری، عفونتهای قارچی سیستمیک و جغرافیایی هستند که گربهها با استنشاق هاگهای آنها از خاکِ مناطق بومی به آنها مبتلا میشوند. پاتوژنها پس از ورود به ریه ابتدا پنومونی (ذاتالریه) ایجاد کرده و سپس از طریق خون به استخوانها، چشمها، کبد و پوست منتشر میشوند. علائم بالینی آنها شامل تبهای مزمن و مقاوم به آنتیبیوتیک، لاغری مفرط، تنگی نفس پیشرونده، ضایعات چشمی و لنگش است. پیشآگهی درمان این قارچهای عمیق در گربهها بسیار حساس است و نیازمند درمانهای طولانیمدت با داروهایی چون آمفوتریسین B یا ایتراکونازول است.
۵. آسپرژیلوس (Aspergillus)
آسپرژیلوزیس یک عفونت قارچی فرصتطلب ناشی از کپکهای محیطی است که به طور معمول گربههای دارای سیستم ایمنی سالم را درگیر نمیکند. با این حال، در گربههای مبتلا به نقص ایمنی (مانند FeLV یا FIV) یا گربههایی که ساختار مجاری بینی آنها آسیب دیده است، این قارچ در سینوسها رشد میکند. تکثیر آسپرژیلوس باعث تخریب بافت استخوانی بینی، ترشحات مزمن خونی یا چرکی یکطرفه، درد در ناحیه صورت و بوی بد دهان میشود. در شکل پیشرفته، قارچ ممکن است به سمت اربیت چشم پیشروی کرده و باعث بیرونزدگی چشم (سینواوربیتال) شود که درمان آن نیازمند جراحی و درمان ضدقارچ سیستمیک است.
۶. مالاسزیا (Malassezia)
مالاسزیا یک مخمر لیپوفیل (چربیدوست) است که به طور طبیعی و در تعداد بسیار کم روی پوست و درون مجرای گوش گربههای سالم زندگی میکند. اما در صورت افزایش رطوبت، آلرژیهای پوستی، یا ضعف ایمنی، این مخمر به سرعت تکثیر شده و به یک عامل عفونی تبدیل میشود. عفونت با مالاسزیا مسبب اصلی اوتیت (التهاب و عفونت گوش) همراه با ترشحات قهوهای رنگ، مومی و بسیار بدبو است که خارش شدید ایجاد میکند. روی پوست نیز باعث ایجاد درماتیت چرب، قرمزی، شوره و ضخیم شدن پوست به ویژه در نواحی چینخورده میشود که با شامپوها و قطرههای موضعی ضدقارچ درمان میگردد
بخش چهارم: عفونتهای تکیاختهای و انگلی (Protozoal & Parasitic Infections)
انگلها و تکیاختهها گروه وسیعی از جانداران میکروسکوپی یا ماکروسکوپی هستند که با استقرار در بافتها، جریان خون یا دستگاه گوارش گربه، مواد مغذی را مصرف کرده و آسیبهای ساختاری شدیدی ایجاد میکنند. برخی از این عوامل بیماری زا سیر تکاملی پیچیدهای دارند و برای تکمیل چرخه زندگی خود به میزبانهای واسط مانند پشهها، کنهها یا جوندگان وابسته هستند. تهاجم انگلی در گربهها میتواند از یک عارضه گوارشی مزمن تا اختلالات حاد ارگانهای حیاتی مانند قلب و مغز متغیر باشد. تشخیص این عفونتها نیازمند آزمایشهای سیتولوژی، شناورهسازی مدفوع یا کیتهای اختصاصی است و درمان آنها با داروهای ضدانگل، ضدتکیاخته و مدیریت بهداشت محیط انجام میشود.
۱. توکسوپلاسموز (Toxoplasma gondii)
این تکیاخته میکروسکوپی یکی از معروفترین پاتوژنهای انگلی است که گربهسانان تنها میزبانان نهایی آن در طبیعت هستند و میتوانند تخمهای انگل (اووسیت) را از طریق مدفوع دفع کنند. اگرچه اکثر گربههای بالغ و سالم سیستم ایمنی مقتدری در برابر آن دارند، اما در گربههای مبتلا به نقص ایمنی یا بچهگربهها، انگل به بافتها تهاجم کرده و باعث عفونت ریه، کبد، چشم (التهاب شبکیه) و سیستم عصبی میشود. علائم بالینی آن شامل تب، بیحالی مفرط، مشکلات تنفسی، عدم تعادل و تشنج است. این بیماری به دلیل پتانسیل زئونوتیک و خطرات جدی برای زنان باردار (ایجاد ناهنجاریهای جنینی) اهمیت فوقالعادهای در بهداشت عمومی دارد، قبلا هم در رابطه با اینکه ایا موی گربه نازایی میاره صحبت کردیم و کاملا در رابطه با این تک یاخته میکروسکپی در اون مقاله براتون نوشتیم.
- توکسوپلاسموز (Toxoplasma gondii)
- ژیاردیا دوادنالیس (Giardia duodenalis)
- تریتریكوموناس فوتوس (Tritrichomonas foetus)
- کوکسیدیا (Isospora spp)
- کرم قلب گربه (Dirofilaria immitis)
- انگلهای سلولی ریه (Aelurostrongylus abstrusus)
- سیتوآکسوزون فلیس (Cytauxzoon felis)
۲. ژیاردیا دوادنالیس (Giardia duodenalis)
ژیاردیا یک تکیاخته تاژکدار میکروسکوپی است که به مخاط روده باریک گربه متصل شده و فرآیند جذب چربیها و مواد مغذی را به شدت مختل میکند. انتقال این پاتوژن معمولاً از طریق بلع کیستهای مقاوم موجود در آب یا محیط آلوده به مدفوع صورت میگیرد. شاخصترین علامت بالینی ژیاردیازیس، بروز اسهالهای مزمن، متناوب، بسیار بدبو، رنگپریده و چرب (استئاتوره) به همراه دلپیچه و کاهش وزن تدریجی است. این عفونت در بچهگربهها میتواند منجر به سوءتغذیه شدید شود و به دلیل مقاومت بالای کیستها در محیط، پاکسازی کامل خانه و درمان همزمان تمام پتها با داروهایی مثل مترونیدازول یا فنبندازول ضروری است.
۳. تریتریكوموناس فوتوس (Tritrichomonas foetus)
این تکیاخته تاژکدار به طور اختصاصی روده بزرگ (کولون) گربهها را درگیر میکند و یکی از عوامل اصلی اسهالهای مزمن در گربههای جوان، پناهگاهی و محیطهای پرجمعیت است. این انگل با ایجاد التهاب شدید در کولون، باعث اسهالهای بسیار بدبو، نیمهجامد یا آبکی همراه با مخاط و خون تازه میشود که با زور زدن مکرر گربه هنگام دفع همراه است. تشخیص تریتنیکوموناس به دلیل شباهت ظاهری حرکتی با ژیاردیا زیر میکروسکوپ چالشبرانگیز است و اغلب به آزمایش PCR نیاز دارد. این پاتوژن به درمانهای رایج مانند قرص ضدانگل گربه مقاومت بالایی نشان میدهد و درمان اختصاصی آن نیازمند داروی رونیدازول تحت نظارت دقیق دامپزشک است.
۴. کوکسیدیا (Isospora spp)
کوکسیدیاها انگلهای درونسلولی و میکروسکوپی روده هستند که به ویژه در بچهگربههای زیر چهار ماه، گربههای تحت استرس یا پناهگاهی شیوع بالایی دارند. این پاتوژن با ورود به سلولهای پوششی دیواره روده و تکثیر در آنها، باعث تخریب بافت روده و بروز اسهالهای شدید، موکوسی (مخاطی) و گاهی خونی میشود. بچهگربههای مبتلا به سرعت دچار بیحالی، بیاشتهایی، کمآبی شدید بدن و کمخونی میشوند که در صورت عدم درمان فوری میتواند مرگبار باشد. درمان این عفونت معمولاً با داروهای مهارکننده کوکسیدیا مانند تولترازوریل یا سولفونامیدها همراه با مایعدرمانی حمایتی انجام میشود.
۵. کرم قلب گربه (Dirofilaria immitis)
اگرچه سگها میزبان اصلی کرم قلب هستند، اما گربهها نیز از طریق گزش پشههای ناقل لارو این انگل به شدت در معرض خطر قرار دارند. لاروهای انگل پس از ورود به بدن گربه به سمت شریانهای ریوی و قلب حرکت میکنند؛ با این حال، به دلیل مقاومت طبیعی گربه، اکثر لاروها در ریه میمیرند که همین امر باعث بروز واکنشهای التهابی شدید به نام سندروم تنفسی مرتبط با کرم قلب (HARD) میشود. علائم آن شامل سرفههای مزمن، تنگی نفس، استفراغ و در موارد وجود کرم بالغ، مرگ ناگهانی به دلیل شوک یا انسداد عروق است. درمان کرم قلب در گربهها بسیار پرخطر است و بر پیشگیری ماهانه متمرکز است.
۶. انگلهای سلولی ریه (Aelurostrongylus abstrusus)
این کرم ریوی شایعترین نماتود دستگاه تنفسی گربهسانان است که گربهها با شکار میزبانهای واسط یا فرعی مانند حلزونها، مارمولکها، پرندگان یا موشهای آلوده به لارو انگل، به آن مبتلا میشوند. لاروها پس از بلع، از دیواره روده عبور کرده و خود را به آلوئولها (حبابچههای ریوی) و مجاری هوایی کوچک ریه میرسانند و در آنجا بالغ میشوند. حضور کرمها و تخمریزی آنها باعث ایجاد برونشیت مزمن، پنومونی گرانولوماتوز، سرفههای شدید، عطسه و تنگی نفس پیشرونده میشود. این بیماری در رادیوگرافی قفسه سینه علائمی شبیه به آسم نشان میدهد و درمان آن با ضدانگلهای سیستمیک مانند آیورمکتین یا فبرانتل انجام میشود.
۷. سیتوآکسوزون فلیس (Cytauxzoon felis)
این تکیاخته خونی فوقالعاده خطرناک و با نرخ مرگومیر بسیار بالا، از طریق گزش کنهها (مانند کنه لون استار) به گربهها منتقل میشود. سیتوآکسوزون دارای دو فاز تکثیری است؛ ابتدا به ماکروفاژها (سلولهای ایمنی) حمله کرده و باعث انسداد شدید عروق خونی در اندامهای حیاتی میشود و سپس وارد گلبولهای قرمز میگردد. گربه مبتلا به این بیماری ظرف چند روز دچار تب بسیار بالا، بیحالی مطلق، زردی شدید (یرقان)، رنگپریدگی لثهها و تنگی نفس حاد شده و به سرعت وارد کمای ناشی از نارسایی چند اندام میشود. درمان این عفونت بسیار پیچیده و اورژانسی است و نیازمند بستری فشرده و ترکیبی از داروهای ضدمالاریا و آنتیبیوتیکها است.
سخن آخر
همانطور که در این دانشنامه جامع بررسی کردیم، دنیای عفونتهای گربهسانان بسیار وسیع و گاهی پیچیده است. از ویروسهای موذی و سرکوبکننده سیستم ایمنی گرفته تا باکتریهای فرصتطلب و قارچهای پوستی، همگی در کمین گربههایی هستند که سد دفاعی بدنشان ضعیف شده است. اما خبر خوب این است که بخش عمدهای از این بیماریهای مرگبار، تنها با رعایت سه اصل ساده اما حیاتی قابل پیشگیری هستند: واکسیناسیون منظم و به موقع، استفاده از داروهای ضدانگل دورهای و حفظ بهداشت محیط زندگی گربه.
به عنوان یک قانون طلایی در سرپرستی حیوانات خانگی، هرگز تغییرات رفتاری ناگهانی، کاهش اشتها یا علائم تنفسی و گوارشی گربه خود را نادیده نگیرید. تشخیص زودهنگام یک بیماری عفونی توسط دامپزشک، مرز بین مرگ و زندگی پت شماست. با مراقبت اصولی و آگاهی علمی، میتوانید سالهای طولانی از حضور این همدمهای دوستداشتنی در خانه خود لذت ببرید.
سلب مسئولیت پزشکی: اطلاعات ارائه شده در این مقاله صرفاً جنبه آموزشی و افزایش آگاهی دارد. هرگونه خوددرمانی یا استفاده از داروهای انسانی میتواند برای گربهها کشنده باشد. در صورت مشاهده کوچکترین علائم بیماری، حتماً با یک دامپزشک متخصص مشورت کنید.