انواع بیماری های پوستی در گربه ها از تشخیص تا درمان

بیماری‌های پوستی گربه‌ها بسیار شایع هستند و معمولاً به دلایل انگلی، آلرژیک، عفونی یا ایمنی ایجاد می‌شوند که با نشانه هایی از جمله ریزش موی گربه ، خارش پوست ، التهاب و ... خود را نشان میدهند، برای جلوگیری از این دسته بیماری ها یک اصل طلایی داریم و آن  «کنترل محیط، تغذیه اصولی و بهداشت مداوم» است که در ادامه مفصل توضیح میدهیم اما درمان بیماری های پوستی گربه با توجه به دلایل ایجاد آن کاملا متفاوت است که در ادامه راه های درمان را نیز بررسی میکنیم.

رایج‌ترین بیماری‌های پوستی گربه‌ها بر اساس منشا بیماری

بیماری های پوستی انگلی در گربه ها از دسته بیماری های بسیار شایع هستند که به وسیله ی انگل های خارجی مانند کک، کنه و مایت ها ایجاد میشوند، این بیماری ها معمولا منجر به خارش شدید، ریزش مو زخم و پوسته پوشته شدن میشوند که در صورت عدم درمان یکی از مهمترین مسبب های عفونت های ثانویه باکتریایی هستند. 

شایع‌ترین انگل‌های پوستی گربه شامل کک، انواع جرب (گوش، نوتوئدریک)، شوره متحرک (چیلتیلا)، کنه و شپش هستند که واکنش‌های التهابی، خارش شدید، ضایعات پوستی و گاهی عفونت‌های ثانویه را به همراه دارند. این انگل‌ها با تغذیه از خون، ترشحات یا لایه‌های سطحی پوست، کیفیت زندگی حیوان را کاهش داده و برخی از آن‌ها پتانسیل انتقال به انسان را نیز دارند!!! بررسی دقیق علائم بالینی توسط دامپزشک جهت تشخیص نوع انگل و درمان اختصاصی ضروری است و در ادامه به صورت کامل این موراد را بررسی میکنیم، همراه گروه تخصصی دامپزشکان پت لینک باشید. 

 ۱. بیماریهای پوستی گربه با آلودگی‌های انگلی (Parasitic)

درماتیت ناشی از آلرژی به کک (FAD)

شایع‌ترین آلرژی پوستی در گربه است. بزاق کک هنگام گزش باعث خارش شدید، قرمزی و ایجاد زخم در پشت و گردن گربه می‌شود که منجر به این بیماری میشود.

این بیماری شایع‌ترین عارضه پوستی در گربه‌ها است و زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن گربه به پروتئین‌های موجود در بزاق کک واکنش آلرژیک شدیدی نشان می‌دهد. در گربه‌های مبتلا، نیازی به تعدد کک‌ها نیست؛ بلکه حتی یک گزیدگی ساده توسط یک کک کافی است تا چرخه خارش‌های عصبی و بی‌وقفه در گربه آغاز شود، این موضوع رو در نظر داشته باشید که اگر یک گربه عادی و بدون آلرژی توسط کک گزیده شود فقط یه خارش خفیف داره  چندین بار معمولا خودش رو لیس میزنه اما برخی از گربه ها سیستم ایمنی بدنشون به صورتی است که به طور ژنتیکی به پروتئین های موجود در بزار ق کک حساسیت نشون میده، در گربه های آلرژیک بیماری FAD ما شاهد این موضوع هستیم. از طرفی این موضوع رو هم در نظر داشته باشید که حتی گزش یک کک هم میتونه مشکل خارش شدید و زخم شدن پوست گربه را همراه داشته باشه ، خیلی از مواقع همراهان گربه ها عنوان میکنند که اصلا ککی روی بدن گربه نمیبینن چطور ممکنه آلرژی به کک اتفاق افتاده باشه در حالی که این آلرژی ممکنه فقط به دلیل یک گزش بوده و تا دو هفته هم معمولا ادامه داره!!! 

آلرژی به کک چطور دیده میشه؟ 

از نظر بالینی، این بیماری باعث بروز «درماتیت میلیاری» می‌شود که به صورت پوسته‌پوسته شدن و جوش‌های ریزِ شبیه به دانه ارزن روی پوست گربه (به ویژه در ناحیه کمر، پای دم، گردن و ران‌ها) تظاهر می‌یابد. گربه‌ها در اثر خارش مفرط، موهای این نواحی را با دندان می‌کنند که منجر به کچلی موضعی و ایجاد زخم‌های باز منتهی به عفونت‌های ثانویه باکتریایی می‌شود

جرب گوش گربه(Ear Mites)

مایت‌های میکروسکوپی که درون کانال گوش تکثیر میشوند و باعث خارش شدید سر، تکان دادن مداوم خصلتی سر و ترشحات سیاه رنگ شبیه به پودر قهوه در گوش گربه می‌شوند.

این بیماری ناشی از تکثیر مایت‌های میکروسکوپی به نام Otodectes cynotis در داخل مجرای گوش خارجی گربه است. این انگل‌ها از سلول‌های مرده پوست، واکس و ترشحات بافتی گوش تغذیه می‌کنند و به شدت در میان گربه‌ها (به ویژه گربه‌های خیابانی یا بچه‌گربه‌ها) مسری هستند.

نشانه بیماری جرب گوش گربه

بارزترین نشانه این بیماری، خارش و تحریک شدید گوش است که باعث می‌شود گربه مدام سر خود را تکان دهد یا گوشش را چنگ بزند. در اثر فعالیت مایت‌ها، ترشحات مومی و قهوه‌ای تیره (شبیه به تفاله قهوه) در مجرای گوش تجمع می‌یابد که در صورت عدم درمان، منجر به عفونت گوش میانی، پارگی پرده صماخ و حتی مشکلات تعادلی حیوان خواهد شد.

گال گربه (Notoedric Mange)

یک بیماری انگلی شدید که باعث ضخیم شدن، پوسته پوسته شدن و خارش شدید پوست صورت و گوش‌ها می‌گردد.

این بیماری که به «جرب سر گربه» یا اسکیبیز گربه نیز معروف است، توسط مایت نقب‌زن و میکروسکوپی Notoedres cati ایجاد می‌شود. این انگل با حفر تونل در لایه‌های سطحی پوست، ماده زنده پوست را تحریک کرده و واکنش‌های التهابی و خارش بسیار شدیدی ایجاد می‌کند که جزو زجرآورترین بیماری‌های پوستی گربه به شمار می‌رود.

علائم ابتدا از لبه گوش‌ها آغاز شده و به سرعت به صورت، گردن و پنجه‌ها سرایت می‌کند. پوست نواحی درگیر به مرور زمان ضخیم، خاکستری‌رنگ، بدون مو و چروکیده می‌شود و با لایه‌ای از پوسته‌های کراستی (خشک‌شده) پوشانده می‌شود. به دلیل خارش غیرقابل تحمل، گربه خود را به شدت زخمی کرده و مستعد ابتلا به عفونت‌های باکتریایی خون می‌گردد.

شوره متحرک (Cheyletiellosis)

این درماتیت توسط مایت‌های بزرگتر سطحی از جنس Cheyletiella ایجاد می‌شود که برخلاف جرب‌های دیگر، درون پوست نقب نمی‌زنند بلکه روی سطح پوست حرکت می‌کنند. دلیل نام‌گذاری آن به «شوره متحرک» این است که حرکت مایت‌ها زیر پوسته و شوره‌های پوست گربه، با چشم غیرمسلح شبیه به راه رفتن شوره‌ها به نظر می‌رسد.

این بیماری بیشتر در امتداد ستون فقرات و کمر گربه متمرکز است و باعث تولید شوره‌های متراکم و سفید، کدر شدن کیفیت موها و خارش‌های دوره‌ای با شدت کم تا زیاد می‌شود. این انگل پتانسیل زئونوز (انتقال به انسان) بالایی دارد و می‌تواند روی پوست صاحبان گربه نیز جوش‌های قرمز و خارش‌دار موقتی ایجاد کند.

آلودگی به کنه (Ticks)

کنه‌ها آراکنیدهای خون‌خواری هستند که معمولاً از طریق محیط‌های باز، چمن‌ها یا بوته‌ها به بدن گربه‌های فضای باز می‌چسبند. آن‌ها خرطوم خود را درون پوست گربه فرو کرده و برای چندین روز از خون حیوان تغذیه می‌کنند تا بدنشان متورم و بزرگ شود.

خطر اصلی کنه‌ها، خارش موضعی نیست؛ بلکه توانایی بالای آن‌ها در انتقال بیماری‌های سیستمیک و خونی کشنده مانند پیروپلاسموز، آناپلاسموز و هموبارتونلوز (کم‌خونی عفونی گربه‌ها) است. در محل چسبیدن کنه، معمولاً التهاب، قرمزی و تورم موضعی ایجاد می‌شود و در صورت جداسازی غیراصولی (اگر سر کنه داخل پوست بماند)، منجر به آبسه‌های پوستی شدید می‌گردد.

شپش گربه (Lice / Pediculosis)

شپش گربه با عامل Felicola subrostrata یک انگل خارجی بال‌دار و کاملاً اختصاصیِ میزبان است؛ یعنی شپش گربه هرگز به انسان یا سگ منتقل نمی‌شود. این انگل عموماً در گربه‌های خانگی سالم دیده نمی‌شود و بیشتر در گربه‌های پیر، ولگرد، دچار سوءتغذیه شدید یا گربه‌هایی که به دلیل بیماری توانایی نظافت خود را ندارند، شیوع پیدا می‌کند.

شپش‌ها با چسبیدن به ساقه موها و تغذیه از پوسته‌های سطحی یا خون، باعث بی‌قراری، خارش، گره خوردن و نمدی شدن موها و ریزش موی لکه‌ای می‌شوند. تخم‌های شپش (رشک) به صورت دانه‌های سفید و چسبناک رویموهای گربه به وضوح با چشم قابل رویت هستند.

لاروهای پوستی (Cutaneous Larva Migrans)

این عارضه پوستی مستقیماً توسط یک انگل پوستی دائمی ایجاد نمی‌شود، بلکه نتیجه نفوذ تصادفی لارو کرم‌های قلاب‌دار روده (مانند Ancylostoma) از طریق پوست است. زمانی که گربه در خاکی راه می‌رود که با مدفوع آلوده به این کرم‌ها پر شده است، لاروهای میکروسکوپی از سد پوستی پنجه‌ها یا شکم گربه عبور می‌کنند.

از آنجا که این لاروها مسیر طبیعی خود را در بدن گربه گم می‌کنند، شروع به خزیدن در زیر پوست می‌نمایند که باعث ایجاد خطوط برجسته، سرخ‌رنگ، ملوج و به شدت خارش‌دار در زیر پوست پنجه‌ها یا ناحیه شکم گربه می‌شود. این ضایعات پوستی به دلیل خارش زیاد توسط گربه لیسیده یا چنگ زده می‌شوند و به سرعت عفونی خواهند شد.

۲. عفونت‌های قارچی و باکتریایی در گربه ها (Infectious)

قارچ پوستی یا کچلی (Ringworm) ناشی از قارچ Microsporum canis است. این بیماری به شدت واگیردار و قابل انتقال به انسان (زئونوز) است (بیماری های مشترک گربه و انسان ) . نشانه آن ایجاد کچلی‌های دایره‌ای شکل، پوسته‌پوسته شدن و شکنندگی موها است.

پیدرما یا عفونت باکتریایی پوست (Pyoderma) معمولاً به صورت ثانویه و به دلیل خراشیدگی ناشی از خارش ایجاد می‌شود و با جوش‌های چرکی، ترشح و بوی بد همراه است.

 آکنه چانه گربه (Feline Acne) تجمع بیش از حد چربی و کراتین در غدد چانه که منجر به ایجاد جوش‌های سرسیاه (شبیه به خاکه زغال) روی چانه گربه می‌شود.

 ۳. آلرژی‌ها (Allergies)

 آلرژی محیطی (Atopic Dermatitis) حساسیت به گرده گیاهان، گرد و غبار یا کپک‌های خانگی که باعث خارش شدید در ناحیه سر و گردن می‌شود.

آلرژی غذایی (Food Allergy) حساسیت به پروتئین‌های خاص موجود در غذا (مثل مرغ یا گاو) که علائم آن خارش شدید پوست و گاهی مشکلات گوارشی است.

 ۴. اختلالات سیستم ایمنی و رفتاری

کمپلکس گرانولوم ائوزینوفیلیک (EGC) یک واکنش ایمنی غیرعادی است که باعث ایجاد زخم‌های بدون درد روی لب بالا (زخم جوندگان)، خطوط برجسته روی ران یا پلاک‌های قرمز و خارش‌دار روی شکم می‌شود.

آلوپسی ناشی از استرس (Psychogenic Alopecia) گربه‌ها هنگام استرس یا اضطراب، خود را به طور افراطی لیس می‌زنند که منجر به کچل شدن خطی متقارن در پشت یا شکم می‌شود.

جدول مقایسه علائم بیماری های پوستی گربه-تشخیص اولیه

چطور از بیماری های پوستی در گربه ها جلوگیری کنیم؟

برای پیشگیری از بیماری‌های پوستی گربه‌ها، مراجع معتبری مانند جامعه بین‌المللی طب گربه (ISFM) و دانشکده دامپزشکی Cornell یک اصل طلایی دارند: «کنترل محیط، تغذیه اصولی و بهداشت مداوم».

در ادامه، راهکارهای علمی و دقیق برای جلوگیری از تک‌تک این بیماری‌ها را با مشورت با بهترین دامپزشکی های پت لینک آورده ایم :

 ۱. جلوگیری از آلودگی‌های انگلی گربه (کک، جرب و گال)

استفاده منظم از داروهای ضد‌انگل (Spot-on) مؤثرترین راه، استفاده ماهانه یا فصلی از قطره‌های پشت گردن معتبر (مانند Revolution یا Advocate) تحت نظر دامپزشک است.

 قرنطینه گربه‌های جدید: قبل از ورود گربه جدید به خانه، او را توسط دامپزشک معاینه کنید تا مایت یا کک را به گربه فعلی منتقل نکند.

 شستشوی مداوم وسایل: جای خواب و پتوهای گربه را هر دو هفته یک‌بار با آب داغ (بالای ۶۰ درجه) بشویید.

 ۲. جلوگیری از عفونت‌های قارچی (رینگ‌وورم) و باکتریایی در گربه ها

 کاهش رطوبت محیط: قارچ‌ها در محیط‌های گرم و مرطوب رشد می‌کنند؛ محیط خانه را خشک و خنک نگه دارید.

ضد‌عفونی کردن وسایل اصلاح: اگر گربه را به آرایشگاه می‌برید، مطمئن شوید وسایل گرومینگ و اصلاح حیوانات ضدعفونی شده باشند.

 تقویت سیستم ایمنی: گربه‌هایی که سوءتغذیه دارند یا استرس شدیدی را تجربه می‌کنند، سریع‌تر به قارچ مبتلا می‌شوند، قبلا در رابطه با رژیم غذایی گربه ها با هم صحبت کردیم حتما غذای روزانه گربه رو از غذاهای مناسب انتخاب کنید.

 ۳. جلوگیری از آکنه چانه گربه (Feline Acne)

حذف ظروف پلاستیکی: پلاستیک به مرور زمان خراش‌های ریزی برمی‌دارد که محل تجمع باکتری‌هاست. حتماً از ظروف استیل، سرامیکی یا شیشه‌ای برای آب و غذا استفاده کنید.

شستشوی روزانه ظروف: ظرف غذا و آب گربه باید هر روز با مایع ظرفشویی شسته و کاملاً خشک شود.

 پاک کردن چانه: پس از خوردن غذاهای مرطوب (کنسرو یا سوپ)، چانه گربه را با یک دستمال مرطوب و تمیز پاک کنید.

 ۴. جلوگیری از آلرژی‌های پوستی گربه (محیطی و غذایی)

 رژیم غذایی ثابت و باکیفیت: از تغییر ناگهانی برند غذا خودداری کنید. پروتئین‌های باکیفیت و ترجیحاً هیدرولیز شده (در صورت حساسیت) استفاده کنید.

حذف محرک‌های محیطی: در خانه از سیگار کشیدن، روشن کردن عود، استفاده از عطرهای تند و شوینده‌های شیمیایی قوی برای کف زمین خودداری کنید.

گردگیری منظم: برای کاهش هیره (مایت) گرد و غبار، خانه را مرتب جاروبرقی بکشید.

 ۵. جلوگیری از بیماری‌های رفتاری و ایمنی (کچلی ناشی از استرس)

 غنی‌سازی محیطی (Environmental Enrichment): برای جلوگیری از استرس و لیسیدن افراطی، اسباب‌بازی‌های فکری، درخت گربه و اسکرچر فراهم کنید.

حفظ روتین زندگی: گربه‌ها عاشق ثبات هستند؛ تغییر ناگهانی در دکوراسیون، جابجایی یا ورود افراد جدید را به آرامی و با تایید مثبت (تشویقی) انجام دهید.

اسیدهای چرب امگا ۳ و ۶: استفاده از مکمل‌های حاوی روغن ماهی در رژیم غذایی، سد دفاعی پوست را در برابر واکنش‌های ایمنی (مثل کمپلکس گرانولوم) تقویت میکند.

 چک‌لیست خلاصه پیشگیری روزانه و ماهانه

✅️ روزانه: شستشوی ظروف غذا (فقط استیل/سرامیک) + پاک کردن چانه بعد از غذای تر.

✅️ هفتگی: بررسی داخل گوش‌ها (برای نبود ترشحات سیاه) + شستشوی جای خواب.

✅️ ماهانه: مصرف داروی ضد‌انگل موضعی (پشت گردن) + برس کشیدن مداوم موها.

درمان انواع بیماری های پوستی در گربه ها

 پروتکل درمان بیماری‌های پوستی گربه به دو بخش تقسیم می‌شود: درمان‌های پزشکی و تخصصی (توسط دامپزشک) و مراقبت‌های حمایتی و خانگی (توسط سرپرست). اما این مورد را در نظر داشته باشید که درمان‌های خانگی هرگز جایگزین داروهای اصلی نیستند و فقط نقش مکمل یا کنترل‌کننده در مراحل اولیه را دارند.

۱. درمان آلودگی‌های انگلی (کک، جرب گوش، گال)

در ادامه هم درمان های پزشکی و هم درمام های تکمیلی خانگی را آورده ایم :

✅️درمان پزشکی (دامپزشکی):

 داروهای موضعی وسیع‌الطیف: تجویز قطره‌های پشت گردن (Spot-on) اختصاصی مانند Bravecto Plus، Revolution یا Advocate که انگل‌های روی پوست و مایت‌های داخل گوش را کاملاً نابود می‌کنند.

  قطره‌های ضد جرب گوش: مانند قطره‌های حاوی Ivermectin یا Milbemycin مستقیماً درون کانال گوش.

   کورتون‌های کوتاه‌مدت: در صورت درماتیت شدید ناشی از کک، دامپزشک برای قطع فوری خارش شدید، کورتون تزریقی یا خوراکی تجویز می‌کند.

✅️مراقبت و درمان خانگی:

 پاکسازی کانال گوش: تمیز کردن ترشحات سیاه گوش گربه با استفاده از یک پنبه مرطوب شده با چای سبز سرد شده یا لوسیون‌های شستشوی استاندارد گوش حیوانات (هرگز گوش‌پاک‌کن را داخل مجرای گوش فرو نکنید).

  جاروبرقی و شستشوی محیط: برای ریشه‌کنی کک، تمام فرش‌ها را جارو کشیده و کیسه آن را دور بیندازید. تمام پارچه‌ها و جای خواب گربه را با آب بسیار داغ بشویید.

۲. درمان عفونت‌های قارچی (رینگ‌وورم یا کچلی)

 ✅️درمان پزشکی (دامپزشکی):

داروهای خوراکی ضدقارچ: تجویز داروهای سیستمیک مانند Itraconazole یا Terbinafine به مدت حداقل ۴ تا ۶ هفته.

  شامپوهای درمانی: حمام دادن گربه با شامپوهای حاوی Miconazole و Chlorhexidine دو بار در هفته.

✅️ مراقبت و درمان خانگی:

 قرنطینه کامل: گربه مبتلا باید در یک اتاق با سطوح قابل شستشو (مثل حمام یا اتاق سرامیک‌شده) قرنطینه شود تا هاگ‌های قارچ در خانه پخش نشوند.

 ضدعفونی با وایتکس: سطوح محیط زندگی گربه را با محلول رقیق‌شده وایتکس و آب (نسبت ۱ به ۱۰) ضدعفونی کنید تا هاگ‌های قارچ که تا ۲ سال زنده می‌مانند از بین بروند.  استفاده از دستکش: هنگام دارو دادن به گربه حتماً دستکش بپوشید زیرا این قارچ به انسان منتقل می‌شود.

 ۳.  درمان آکنه چانه گربه (Feline Acne)

✅️درمان پزشکی (دامپزشکی):

شامپوها و پدهای ژل دار: استفاده از پدهای پاک‌کننده حاوی Benzoyl Peroxide یا Chlorhexidine برای تخلیه چربی فولیکول‌ها.

 آنتی‌بیوتیک‌های موضعی یا خوراکی: در صورت عفونی شدن و ایجاد جوش‌های چرکی، پماد Mupirocin یا آنتی‌بیوتیک خوراکی مانند Clindamycin تجویز می‌شود.

✅️مراقبت و درمان خانگی:

کمپرس گرم: یک پارچهتمیز و نخی را در آب گرم (نه داغ) خیس کنید و روزی ۲ بار به مدت ۵ دقیقه روی چانه گربه بگذارید تا منافذ پوست باز و تمیز شوند.

  پاکسازی با سرکه سیب یا روغن نارگیل: استفاده از سرکه سیب رقیق شده با آب یا مقدار بسیار کمی روغن نارگیل ارگانیک (به دلیل خواص ضدباکتری طبیعی) روی چانه با پنبه، به بهبود جوش‌های سرسیاه خفیف کمک می‌کند.

 تعویض ظرف غذا: بلافاصله ظروف پلاستیکی را با ظروف استیل یا سرامیکی تعویض کنید.

۴. درمان آلرژی‌های پوستی (غذایی و محیطی)

✅️درمان پزشکی (دامپزشکی):

رژیم غذایی حذفی (Hypoallergenic Diet): تجویز غذاهای درمانی و هیدرولیز شده (مثل رویال کنین Hypoallergenic) به مدت ۸ تا ۱۲ هفته برای تشخیص و درمان آلرژی غذایی.

 داروهای ضدخارش ایمن: تجویز داروهایی مثل Apoquel یا Atopica و در موارد حاد کورتون‌ها برای مهار سیستم ایمنی.

✅️مراقبت و درمان خانگی:

مکمل‌های امگا ۳ و ۶: اضافه کردن روغن ماهی مخصوص حیوانات به غذا، سد دفاعی پوست را ترمیم کرده و خارش را به شدت کاهش می‌دهد.

 اسپری‌های تسکین‌دهنده طبیعی: استفاده از اسپری‌های هیدروکورتیزون ضعیف مخصوص پت یا اسپری‌های حاوی اسید هیپوکلروس (Hypochlorous acid) برای خنک کردن پوست و قطع چرخه خارش.

۵. درمان آلوپسی رفتاری (کچلی ناشی از استرس در گربه ها)

✅️ درمان پزشکی (دامپزشکی):

داروهای تعدیل‌کننده رفتار: در موارد شدید، دامپزشک داروهای ضد اضطراب مانند Amitriptyline یا Fluoxetine تجویز می‌کند.

✅️ مراقبت و درمان خانگی:

 استفاده از فرومون‌های آرامش‌بخش: استفاده از پخش‌کننده‌های دیواری Feliway (فرومون مصنوعی که به گربه احساس امنیت می‌دهد).

لباس یا یقه الیزابت: در مراحل حاد برای جلوگیری از زخمی کردن پوست توسط خود گربه، به طور موقت از پاپوش یا یقه الیزابت نرم استفاده می‌شود.

⚠️ هشدار بسیار مهم دامپزشکی

هرگز از داروهای پوستی، پمادها و الکل‌های ضدعفونی‌کننده انسانی (مانند بتادین غلیظ، پمادهای حاوی زینک اکساید یا پمادهای کورتون انسانی) روی پوست گربه استفاده نکنید. گربه‌ها فوراً پوست خود را می‌لیسند و ورود این مواد به دستگاه گوارش آن‌ها می‌تواند موجب مسمومیت شدید و نارسایی کبد یا کلیه شود.