دیسپلازی  مفصل لگن در سگها

دیسپلازی (Dysplasia) به رشد، نمو یا سازماندهی غیرطبیعی سلول‌ها، بافت‌ها یا استخوان‌ها گفته می‌شود که اغلب وضعیتی پیش‌سرطانی (در بافت‌های نرم) یا اختلال تکاملی (در استخوان‌ها) محسوب می‌شود. در سگها دیسپلازی مفصل ران (CHD) یک بیماری ژنتیکی و اسکلتی است که در آن مفصل «گوی و کاسه» (Ball and Socket) به درستی رشد نمی‌کند. در حالت عادی، این دو بخش باید کاملاً با هم جفت شوند و به نرمی روی هم بلغزند، اما در سگ‌های درگیر، مفصل ران و لگن دچار لقی (Laxity) میشود. این لقی باعث سایش غیرطبیعی استخوان‌ها، التهاب، درد و در نهایت آرتروز شدید در حیوان می‌شود. اگر از یک گربه بامزه نگهداری میکنید قبلا در مقاله  جراحی مفصل گربه در رابطه با دیسپلازی لگن گربه ها هم صحبت کردیم پیشنهاد میکنم اون مقاله را نیز مطالعه کنید.

دیسپلازی مفصل ران در سگها معمولا ریشه ژنتیک دارد 

بر اساس آمارهای Orthopedic Foundation for Animals (OFA) که معتبرترین نهاد بین‌المللی برای بررسی سلامت اسکلتی سگ‌هاست، نژادهای بزرگ‌جثه و سگهای غول‌پیکر به دلیل ساختار بدنی‌شان بیشترین آمادگی ژنتیکی را برای دیسپلازی دارند.

در اینجا لیست نژادهایی که بر اساس منابع معتبر جهانی (مانند AKC و دانشگاه‌های دامپزشکی) بیشترین درگیری را دارند آورده شده است:

۱. محبوب‌ترین نژادهای مستعد دیسپلازی  مفصل لگن (Hip Dysplasia)

این نژادها به دلیل جمعیت زیاد و جثه بزرگ، بیشترین مراجعات به دامپزشک را برای دیسپلازی دارند:

ژرمن شپرد (German Shepherd): مشهورترین نژاد در درگیری با این بیماری؛ به دلیل ساختار خاص کمر و لگن.

گلدن ریتریور (Golden Retriever): بسیار مستعد هستند و کنترل وزن در آن‌ها حیاتی است.

لابرادور ریتریور (Labrador Retriever): به دلیل اشتهای زیاد و استعداد چاقی، دیسپلازی در آن‌ها به سرعت به آرتروز تبدیل می‌شود.

روتوایلر (Rottweiler): به دلیل توده عضلانی سنگین، فشار زیادی به مفاصل وارد می‌کنند.

۲. نژادهای غول‌پیکر (Giant Breeds)

در این نژادها، دیسپلازی به دلیل وزن بسیار بالا تقریباً یک چالش همیشگی است:

سنت برنارد (St. Bernard)

نیوفاندلند (Newfoundland)

گریت دین (Great Dane)

ماستیف‌ها (Mastiffs): به ویژه ماستیف انگلیسی و نئوپولیتن.

۳. نژادهای خاص با درصد ابتلای بالا

جالب است بدانید برخی نژادهای کوچک‌تر یا متوسط هم به دلیل ژنتیک خاص یا فرم بدن در لیست OFA نرخ بالایی دارند:

پاگ (Pug): برخلاف تصور، این نژاد کوچک به دلیل ساختار لگن خاصش، در رتبه‌های بالای لیست OFA از نظر درصد ابتلا قرار دارد.

فرنچ بولداگ (French Bulldog)

بولداگ انگلیسی (English Bulldog): یکی از بالاترین نرخ‌های آماری دیسپلازی را در میان تمام نژادها دارد.

علائم تشخیص دیسپلازی در سگها 

برای شناسایی دیسپلازی، باید به تغییرات کوچک در نحوه حرکت و رفتار روزانه سگ دقت کنید. طبق گزارش American Kennel Club (AKC) و دانشکده دامپزشکی Cornell University، علائم از سنین پایین (حتی ۴ ماهگی) شروع می‌شوند اما در سنین بالاتر به دلیل آرتروز شدیدتر می‌شوند.

۱. نشانه‌های حرکتی (زنگ خطر اصلی)

راه رفتن خرگوشی (Bunny Hopping): بارزترین نشانه است. سگ هنگام دویدن، هر دو پای عقب را به جای حرکت مجزا، هم‌زمان با هم به جلو می‌پراند (شبیه حرکت خرگوش).

لنگیدن یا تلوتلو خوردن: سگ ممکن است در پاهای عقب احساس ضعف کند یا هنگام راه رفتن بدنش به طرفین تاب بخورد (Wobbly gait).

کاهش توده عضلانی: اگر به ران‌های سگ از پشت نگاه کنید، ممکن است عضلات تحلیل رفته و لاغر به نظر برسند، در حالی که عضلات شانه به دلیل تحمل وزن بیشتر، بزرگتر شده‌اند.

۲. تغییرات رفتاری (زنگ خطر رفاهی)

دشواری در برخاستن: سگ برای بلند شدن از روی زمین تلاش زیادی می‌کند و ممکن است چندین بار جابه‌جا شود تا بتواند بایستد.

بی‌میلی به فعالیت: امتناع از بالا رفتن از پله‌ها، نپریدن داخل ماشین یا روی مبل، و کوتاه کردن زمان بازی و پیاده‌روی.

سفتی بدن (Stiffness): معمولاً صبح‌ها بعد از بیدار شدن یا پس از فعالیت شدید، سگ بسیار خشک و سفت حرکت می‌کند.

۳. نشانه‌های فیزیکی و لمسی

صداهای مفصل: در موارد شدید، ممکن است هنگام راه رفتن سگ، صدای «تق تق» یا سایش استخوان‌ها (Grating sound) را از ناحیه لگن بشنوید.

واکنش به لمس: سگ ممکن است هنگام نوازش یا لمس ناحیه کمر و لگن، ناله کند یا واکنش تدافعی نشان دهد.

چه زمانی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد؟

طبق راهنمای VCA Animal Hospitals، اگر هر یک از موارد زیر را دیدید، زمان معاینه ارتوپدی فرا رسیده است:

تغییر ناگهانی در توانایی راه رفتن.

نشستن به شکلی که یک پای عقب به جای قرار گرفتن زیر بدن، به سمت بیرون پهن می‌شود (Lazy sitting).

اگر سگ نژاد بزرگ شما بیش از ۵ ماه سن دارد و هنوز در تعادل پاهای عقب مشکل دارد.

نحوی تشخیص دیسپلازی سگ توسط دامپزشکان محترم 

برای تشخیص قطعی دیسپلازی، معاینه بالینی فقط قدم اول است. طبق پروتکل‌های American College of Veterinary Surgeons (ACVS)، دامپزشک از ترکیبی از روش‌های فیزیکی و تصویربرداری استفاده می‌کند تا بفهمد مشکل چقدر جدی است:

۱. معاینه فیزیکی و تست‌های حرکتی

دامپزشک ابتدا نحوه راه رفتن سگ را تماشا می‌کند و سپس مفصل را با دست حرکت می‌دهد. مهم‌ترین تست در این مرحله تست اورتولانی (Ortolani Test) است:

در این تست، دامپزشک سگ را (معمولاً تحت آرام‌بخش) می‌خواباند و با فشار خاصی به استخوان ران، سعی می‌کند متوجه شود که آیا سر استخوان از کاسه لگن خارج می‌شود یا خیر. شنیدن یک صدای «کلیک» یا احساس جابه‌جایی، نشانه قطعی لقی مفصل است.

۲. تصویربرداری (تنها راه تشخیص قطعی)

بدون عکس‌برداری، هیچ دامپزشکی نمی‌تواند درجه دقیق دیسپلازی را تعیین کند. دو روش استاندارد جهانی وجود دارد:

رادیوگرافی استاندارد (OFA Style): سگ به پشت خوابانده شده و پاها کاملاً کشیده می‌شوند. این عکس برای تشخیص آرتروز و تغییر شکل استخوان‌ها عالی است. طبق استانداردهای Orthopedic Foundation for Animals (OFA)، این تست معمولاً برای سگ‌های بالای ۲ سال جهت ثبت رسمی انجام می‌شود.

تست PennHIP: این روش بسیار دقیق‌تر و مدرن‌تر است. در این تست، در حالی که سگ تحت بیهوشی است، از ابزارهای خاصی برای اندازه‌گیری دقیق میزان «کشسانی» و لقی مفصل استفاده می‌شود. برتری این روش این است که می‌توان آن را از ۱۶ هفتگی انجام داد و پیش‌بینی کرد که آیا سگ در آینده دچار مشکل می‌شود یا خیر.

۳. آزمایش خون (برای موارد جانبی)

دیسپلازی با آزمایش خون تشخیص داده نمی‌شود، اما دامپزشک ممکن است قبل از تجویز داروهای ضدالتهاب یا جراحی، آزمایش خون بگیرد تا از سلامت کبد و کلیه سگ مطمئن شود.

چند نکته که باید بدانید:

بیهوشی یا آرام‌بخش: برای گرفتن یک عکس باکیفیت و انجام تست اورتولانی، سگ باید کاملاً شل باشد؛ بنابراین استفاده از آرام‌بخش ضروری است.

سن تشخیص: اگر سگ نژاد بزرگ دارید، منتظر علائم نمانید. متخصصان Cornell University توصیه می‌کنند غربالگری را بین ۴ تا ۱۰ ماهگی انجام دهید تا در صورت نیاز، جراحی‌های پیشگیرانه سبک (مانند JPS) انجام شود

رژیم غذایی ضد التهاب کمک به سگهای مستعد دیسپلازی 

برای سگهایی که مستعد بیماری دیسپلازی مفصل هستند یکی از راه های جلوگیری و کاهش پیشروی بیماری رژیم غذایی ضد التهاب است ، البته در نظر داریم که رژیم غذایی ضدالتهاب معجزه نمی‌کند و نمی‌تواند ساختار استخوانی که ژنتیکی خراب شده را «صاف» کند، اما طبق گزارش PetMD و منابع دانشگاهی، این رژیم نقشی حیاتی در کاهش سرعت پیشروی و مدیریت درد دارد.

در واقع رژیم غذایی به این ۳ صورت عمل می‌کند:

۱. جلوگیری (در تولگی)

در نژادهای بزرگ، هدف رژیم غذایی جلوگیری از «رشد انفجاری» است. اگر توله سریع چاق شود، استخوان‌های نرم او زیر وزن بدن خم می‌شوند.

نکته کلیدی: استفاده از غذاهای مخصوص Large Breed Puppy که نسبت کلسیم به فسفر دقیق و کالری کنترل شده‌ای دارند و میشه از پت شاپ ها تهیه کرد، ریسک بروز دیسپلازی را به شدت کاهش می‌دهد.

۲. کاهش سرعت پیشروی (در جوانی)

وقتی دیسپلازی تشخیص داده شد، التهاب باعث تخریب غضروف می‌شود. رژیم ضدالتهاب با متوقف کردن این «آتش شیمیایی» در مفصل، اجازه نمی‌دهد سگ به سرعت دچار آرتروز زمین‌گیر کننده شود.

اسیدهای چرب امگا ۳: طبق تحقیق دانشگاه کورنل، روغن ماهی (EPA و DHA) با مهار آنزیم‌های تخریب‌کننده غضروف، پیشروی بیماری را کند می‌کند.

۳. کمک به درمان و کاهش درد (در بزرگسالی)

در سگ‌هایی که درد دارند، رژیم غذایی به عنوان یک کمک‌درمان عمل می‌کند تا نیاز سگ به داروهای شیمیایی سنگین (مثل مسکن‌های NSAID که برای کبد مضرند) کمتر شود.

مواد غذایی کلیدی در رژیم ضدالتهاب:

روغن ماهی (Omega-3): قدرتمندترین ضدالتهاب طبیعی.

زردچوبه (Curcumin): به عنوان یک مسکن طبیعی شناخته می‌شود (حتماً با مشورت دامپزشک برای دوز صحیح).

گلوکزآمین و کندروایتین: این‌ها مواد مغذی هستند که به بازسازی (یا حفظ) مایع مفصلی کمک می‌کنند. می‌توانید این‌ها را در مکمل‌هایی مثل Dasuquin که برند معتبری است پیدا کنید.

کاهش کربوهیدرات: غلات زیاد و قندها می‌توانند التهاب را در بدن سگ افزایش دهند.

مهم‌ترین نکته: طبق آمار VCA Animal Hospitals، سگ‌هایی که فقط ۱۰ تا ۲۵ درصد کاهش وزن داشتند، بهبود چشمگیری در راه رفتن نشان دادند، حتی بدون دارو!

بررسی وزن ایدآل سگ 

برای تعیین وزن ایده‌آل سگ، دامپزشکان در سراسر جهان (مانند متخصصان AAHA یا انجمن بیمارستان‌های حیوانات آمریکا) از عددی ثابت استفاده نمی‌کنند، زیرا حتی دو سگ از یک نژاد ممکن است استخوان‌بندی متفاوتی داشته باشند.

به جای ترازو، از سیستمی به نام BCS (Body Condition Score) یا «نمره وضعیت بدنی» استفاده می‌شود که بر اساس لمس و مشاهده است.

چطور سگ خود را در خانه چک کنیم؟ (تست ۳ مرحله‌ای)

معتبرترین راه برای اینکه بفهمید سگتان در وزن ایده‌آل است یا خیر، این تست ساده است:

۱. تست دنده‌ها (لمس کردن)

دستان خود را روی قفسه سینه سگ بگذارید.

ایدئال: باید بتوانید دنده‌ها را به راحتی با انگشتان لمس کنید بدون اینکه لایه‌ای از چربی غلیظ روی آن‌ها باشد (حسی شبیه به لمس پشت دست خودتان).

اضافه وزن: اگر مجبورید انگشت خود را فشار دهید تا دنده را پیدا کنید، سگ چاق است.

کمبود وزن: اگر دنده‌ها بدون لمس کردن کاملاً بیرون زده و نمایان هستند، سگ لاغر است.

۲. نمای بالا (کمر سگ)

از بالا به سگ نگاه کنید (وقتی ایستاده است).

ایدئال: باید بدن سگ بعد از قفسه سینه باریک شود و شکلی شبیه به ساعت شنی داشته باشد.

اضافه وزن: اگر بدن سگ از شانه تا لگن صاف و یک‌تکه (شبیه بشکه یا مستطیل) است، یعنی اضافه وزن دارد.

۳. نمای جانبی (شکم سگ)

از بغل به سگ نگاه کنید یا دستتان را زیر شکمش بکشید.

ایدئال: شکم سگ باید از انتهای قفسه سینه به سمت بالا (به سمت پاها) جمع شده باشد (Tuck-up).

اضافه وزن: اگر خط شکم موازی با زمین است یا شکم افتادگی دارد، سگ سنگین است.

نمره‌دهی استاندارد (۱ تا ۹)

در وب‌سایت‌های مرجع مثل World Small Animal Veterinary Association (WSAVA)، نمره‌ها به این صورت است:

۴ تا ۵ (ایده‌آل): دنده‌ها لمس می‌شوند، کمر از بالا دیده می‌شود، شکم جمع شده است.

۶ به بالا: سگ در معرض خطر است و فشار مضاعفی به مفصل لگن (دیسپلازی) وارد می‌شود.

چرا وزن در دیسپلازی حیاتی است؟

طبق مطالعه معروف Purina Lifespan Study که ۱۴ سال طول کشید، سگ‌هایی که فقط ۲۵ درصد کمتر غذا می‌خوردند و وزن ایده‌آل داشتند، حدود ۲ سال بیشتر عمر کردند و علائم آرتروز و دیسپلازی در آن‌ها بسیار دیرتر ظاهر شد.

یک نکته جالب: برای سگی که دیسپلازی دارد، دامپزشکان ترجیح می‌دهند سگ کمی لاغرتر از نرمال باشد (نمره ۴ از ۹) تا فشار روی مفصل به حداقل برسد.

سخن اخر 

خوشحالم که اینقدر مسئولانه تا انتهای این مقاله را مطالعه کردین، مطمئنم که سلامت دوست مهربونتون براتون خیلی مهمه ، ما هم سعی کردیم محتوای این مقاله را از منابع معتبر بی المللی بنویسیم و از دامپزشکان متخصص در این زمینه کمک بگیریم ، بخش دیدگاه های مقاله متعلق به شماست ، ما هم مثل شما دغدغه ی سلامتی حیوانات را داریم، هر سوالی در این زمینه دارید میتوانید در بخش دیدگاه ها مطرح کنید تا در کمترین زمان پاسخ شما ارسال شود ، به امید سلامتی و شادی شما و دوست مهربونتون ❣️