علت بازیگوشی سگ و گوش نکردن به حرفتون معمولا اینه که درست آموزش ندیده، خیلی از صاحبان سگ حداقل یکبار با این سؤال کلافهکننده روبهرو شدهاند که "چرا سگم حرفمو گوش نمیده؟"
سگی که اسمش را صدا میزنید ولی توجهی نمیکند، دستوری که بارها تمرین کردهاید را نادیده میگیره یا فقط وقتی حال و حوصله داره فرمانها را اجرا میکنه😉، میدونم هم کلافه کنندس هم میتونه حسابی ناامیدکننده باشه، اما واقعیت این است که نافرمانی سگها معمولاً از «لجبازی» نمیآید، بلکه نتیجهی ناآگاهی، آموزش اشتباه یا نیازهای برآورده نشده اونهاست که اگر آموزش درست رو شروع کنی حتما به زودی از نتیجش شگفت زده میشی.
در این مقاله از پت لینک بیاین به زبان ساده و کاربردی ببینیم دلایل حرف گوش ندادن سگها چیه، چه اشتباهاتی ناخواسته از طرف ما به عنوان صاحب سگ رخ داده و چطور میشه با چند اصلاح ساده در رفتار و آموزش، رابطهای بهتر و فرمانپذیری بیشتری از سگمان داشته باشیم. پس اگر احساس میکنید سگتان شما را نمیفهمد یا به حرفتان بیتوجه است، این راهنما دقیقاً برای شماست، مرسی که برای داشتن یه رابطه خوب با سگت داری تلاش میکنی و وقت میزاری و محتوا میخونی ، من قول میدم چیزایی رو تو مقالات پت لینک بهت بگم که کاملا اصولی و علمی باشه و بتونی ازشون تو دنیای واقعی استفاده کنی نه فقط حرف،قبل از چیز اعتمادتو میخوام که به راهکارها اعتماد کنی و شروع کنی ❣️
۱. نافرمانی سگ یعنی چی؟
نافرمانی به معنای انتخاب سگ برای انجام ندادن یک دستور است. دو حالت داره یا سگ دستور شما را شنیده و معنای آن را میداند، اما به دلیل وجود یک محرک جذابتر (مثل گربه)، ترس، یا نبود انگیزه کافی (تشویقی)، تصمیم میگیرد آن را نادیده بگیره یا اصلا درکی از اون دستور نداره و یا گاهی ما رفتارهای غریزی سگها رو داریم نافرمانی سگمون برداشت میکنیم که این دیگه ناآگاهی ما نه نافرمانی اون طفلی🤭 الان بهتون میگم دقیقا چه فرقی داره :
فرق «نشنیدن» با «نفهمیدن» دستور
تشخیص این دو که آیا سگ دستور رو نشنیده یا نفهمیده برای اصلاح رفتار سگ حیاتیه :
نشنیدن (یا توجه نکردن): سگ صدای شما را میشنود اما تمرکز ندارد. محیط خیلی شلوغ است یا سگ غرق در بوییدن چیزی است. در واقع سیگنال شما در میان نویزهای محیطی گم میشود.
نفهمیدن: سگ به شما نگاه میکند و دوست دارد همکاری کند، اما ارتباط بین کلمه و رفتار را درک نکرده است. مثلاً شما میگویید «بیا» اما سگ فقط دمش را تکان میدهد چون این کلمه هنوز در ذهن او کاملاً تثبیت نشده است.
نافرمانی سگ یا رفتار طبیعی و غریزی سگها!؟
بسیاری از مواردی که ما «بیادبی» یا «نافرمانی» مینامیم، در واقع رفتارهای غریزی و طبیعی سگ هستند:
کنجکاوی: بو کشیدن زمین برای سگها مثل خواندن اخبار است؛ آنها گاهی چنان غرق این کار میشوند که متوجه اطراف نیستند.
سلسله مراتب: سگها به دنبال رهبری هستند که قاطع و مهربان باشد. اگر شما ثبات نداشته باشید، سگ طبق طبیعتش خودش تصمیمگیرنده میشه بنابراین ما هستیم که لازمه یاد بگیریم رهبر خوبی باشیم.
ارتباط با محیط: واق زدن، جویدن یا حفر کردن، راههای طبیعی سگ برای تخلیه انرژی و تعامل با جهان است، نه لزوماً لجبازی با صاحبش، پس اگر داری بهش فرمان میدی که واق نزنه و اون ادامه میده اولا که بدون اون داره رفتار طبیعیشو انجام میده دوما اون معنی فرمانتو نمیدونه که کم کم بهت یاد میدم چطور هر فرمان رو بهش یاد بدی
مهمترین دلایل اینکه سگ به حرف صاحبش گوش نمیدهد
در سال ۲۰۲۶، متدهای نوین رفتارشناسی سگها بیش از هر زمان دیگری بر ارتباط دوطرفه و درک فیزیولوژیک سگ تأکید دارند، در واقع موضوع تربیت سگ تیست بلکه اصلاح رابطه بین شما و سگ مطرح میشه، بر اساس این رویکردها، دستهبندی دلایل گوش ندادن سگ به شرح زیر است:
آموزش ندیده یا آموزش اشتباه دیده
براساس منطق ذهنی سگها (Cognitive Learning) مربیان حرفهای سگها معتقدند که بیشتر «گوش ندادنها» ناشی از این است که سگ اصلاً متوجه منظور ما نشده، هرچند ما فکر میکنیم که متوجه شده است، الان این بخش،رو بیشتر باز میکنم و بهتون توضیح میدم
۳ دلیل اصلی در بخش "آموزش ندیده یا اشتباه دیده"
۱. نقص در «تعمیمدهی (Generalization)
سگها در یادگیری بسیار وابسته به محیط هستند.
اگر شما فرمان «بشین» را فقط در آشپزخانه و روبروی سگ تمرین کرده باشید، سگ تصور میکند این کلمه یعنی: «در آشپزخانه، وقتی صاحبم روبروی من است، باسنم را به زمین بزنم.
نتیجه اشتباه: وقتی در پیادهرو یا در حالی که پشتتان به سگ است میگویید «بشین»، او واقعاً متوجه نمیشود که این همان دستور است. او لجبازی نمیکند، بلکه هنوز یاد نگرفته که این دستور در هر شرایطی یکسان است، پس قانون طلاییه اینه که کاری کنی این دستور براش در تمام محیط ها معنا دار بشه.
۲. مسمومیت فرمان (Command Poisoning)
این یکی از رایجترین اشتباهات آموزشی است که باعث میشود سگ عمداً به حرفتون گوش نده و بعد شکایت کنید که چرا سگم به حرفم گوش نمیده! مسمومیت فرمان زمانی اتفاق میوفته که ما یک کلمه دستوری را با یک خاطره بد یا تنبیه پیوند میدیم!!!
مثلا سگمون در حال بازی و عشق و حاله، ما با عصبانیت فریاد میزنید «بیا اینجا!» حالا اون طفلی هم بیا رو یاد گرفته و گوش میکنه و میاد! و بعد از آمدن، سگو را دعوا میکنیم!!! یا مستقیم به حمام (که از آن متنفر است) میبریم! اون دفعه بعد وقتی بگی بیا اینجا قطعا در میره!!!
نتیجه چی میشه؟ در ذهن سگ، کلمه «بیا» یعنی «پایان خوشی و شروع یک اتفاق بد». بنابراین سگ برای حفظ امنیت خودش، دستور را نادیده میگیره! پس وقتی میگی بیا دیگه لااقل دعوا نکن !!!
۳. تکیه بیش از حد به زبان بدن (Visual vs. Verbal)
سگها حیواناتی بصری هستند و ۸۰٪ به حرکات بدن شما توجه میکنند تا کلامتان، البته که ما انسان ها هم خیلی بصری هستیم مثلا اگر کسی با یه چهره ی در هم رفته بهمون بگه خیلی از دیدنمون خوشحال شده حتما ما میفهمیم که زیر اون حرف یه چیز دیگه ا ی هم هست! سگها چندین برابر ما به زبان بدن وابسته هستن و مربی ها هم برای آموزش سگ ها برای یادگیری فرمان ها از این تکنیک خیلی استفاده میکنن.
مثلا شما همیشه موقع گفتن «بمان»، دستتان را هم بالا میبرید. یک روز که دستتان بند است یا دستتان را بالا نمیبرید، فقط میگویید «بمان». سگ حرکت نمیکند یا به سمت شما میآید.
نتیجه چی میشه؟ شما فکر میکنید او گوش نمیدهد، اما واقعیت این است که شما اصلا فرمان «صوتی» را به تنهایی به او طفلکی آموزش ندادهاید، چطور توقع دارین که متوجه منظورتون بشه؟ آموزش به سگها اصول مهمی داره که باید رعایت کنیم تا بهترین نتیجه رو بگیریم، او فقط یاد گرفته به حرکت دست شما واکنش نشان دهد، نه به صدای کلمه «بمان»، مربیان سگ تلفیقی از آموزش بصری و بدنی و صوتی رو دارن که کم کم بصری رو حذف میکنن و سگ حرفای اونا رو هم متوجه میشه.
لینک مرتبط : پیدا کردن بهترین مربی سگ در اصفهان
چگونه به توله سگ آموزش دهیم
برای اینکه مطمئن بشیم سگمون دستور را «درست» یاد گرفته این چند نکته رو در نظر بگیرید، البته که متخصصان پت لینک در تلاش هستند که اموزشهای جامعی را برای شما دوستان تهیه کنند و به زودی قدم به قدم آموزش های مقدماتی تا پیشرفته را در مقالات پت لینک انتشار خواهیم داد، اما برای صحت سنجی تمامی اطلاعات و آموزش های علمی و کاربردی نیاز به زمان هست که در تلاشیم در سریعترین زمان ممکن این هدف را محقق کنیم. فعلا این چند مورد را توجه کنید:
✅قانون ۳ ثانیه: بین دستور صوتی و اشاره دست، حداقل ۲ ثانیه فاصله بگذارید تا مغز سگ روی کلمه تمرکز کند، اوایل همزمان با بیا دستتون رو هم تکون بدین کم کم فاصله زمانی 3 ثانیه بین گفتن بیا و تکون دادن دست بیارین تا بتونه علاوه بر دیدن دستتون کلمه ای که از دهانتون هم میاد رو بشنوه و متمرکز بشه.
✅تنوع محیطی: یک دستور را در ۱۰ مکان مختلف و در وضعیتهای مختلف بدنی (نشسته، ایستاده، پشت به سگ) تمرین کنید تا مفهوم کلمه برایش «خالص» بشه، این تنوع باعث میشه کلمه براش آشنا بشه و به محیط و حالت بدنی شما وابسته نباشه.
اگر میخواهید برای هر کدام از این موارد، تمرینات عملی و تکنیکهای تایید مثبت
Positive Reinforcement را بدانید، کافیه داخل دیدگاه ها برام بنویسید تا با بررسی سوالتون بتونم پاسخ منحصر به فرد شما را ارسال کنم.
حرف گوش نکن بودن سگ به دلیل تایمینگ اشتباه در تشویق و تنبیه
یکی از نکات مهم در پرورش سگها زمانبندی درسته، «پنجره زمانی» برای یادگیری سگ بسیار کوتاه (کمتر از ۲ ثانیه) تعریف شده و اگر زمان مناسب را تعیین نکنید سگ اشتباه برداشت میکنه، زمانی که یه کاری رو ازش میخواین انجام بده باید تو کمتر از 2 ثانیه تشویقی رو در اختیارش بزارین تا متوجه بشه بخاطر کاری که کرده تشویق شده حالا این تشویقی میتونه خوراکی باشه یا میتونه نوازش باشه یا هر چیز دیگه ای ولی خیلی زود باید این اتفاق بیوفته.
اشتباهات ما و متقابلا نافرمان بودن سگ ما
تشویق دیرهنگام: اگر سگ بنشیند و شما ۵ ثانیه بعد که بلند شد به او تشویقی بدهید، او برای «بلند شدن» پاداش گرفته است، نه نشستن!!! میتونید از کلیکر استفاده کنید تا هر بار که دستوری دادین با کلیکر بهش تشویقی بدین و زمان هدر نره.
تنبیه بعد از انجام رفتار: سگها توانایی درک پیوند بین «کار اشتباه در گذشته» و «تنبیه در حال» را ندارند. اگر پس از بازگشت به خانه، سگ را برای فرش کثیفی که دو ساعت پیش خراب کرده دعوا کنید، او فقط یاد میگیرد که شما موجودی غیرقابل پیشبینی و ترسناک هستید، اون نمیدونه که چرا تبنه شده! اصلا متوجه نمیشه چون دو ساعت پیش جیش کرده روی فرش الان داره دعوا میشه!
نافرمانی سگ به دلیل حواسپرتی بالا (محیط، آدمها، سگهای دیگر)
یکی دیگه از دلایلی که سگتون به حرفتون گوش نمیده اینه که حواسش به محیط داره پرت میشه! این مورد به مفهوم تعمیمدهی (Generalization) مربوط است، چون سگها مثل انسانها قدرت «تعمیمدهی» (Generalization) خودکار ندارند، حالا این یعنی چی؟
مفهوم تعمیمدهی (Generalization) چیست؟
وقتی شما به سگتان در آشپزخانه یاد میدهید که «بنشین»، او یاد میگیرد: در این اتاق، روی این سرامیک و در حضور این بوها، اگر باسنم را زمین بگذارم، جایزه میگیرم.
اما وقتی به پارک میروید، محیط کاملاً عوض میشود (صدای ماشین، بوی سگهای دیگر، چمن زیر پا). در ذهن سگ، دستور «بنشین» در پارک، با دستور «بنشین» در آشپزخانه یکی نیست. سگ لجبازی نمیکند، بلکه واقعاً نمیداند که آن کلمه در این محیط جدید هم همان معنا را دارد، ما آدما راحت همه چی رو به همه چی تعمیم میدیم، تازه خیلی وقتا چیزای بی ربط هم تعمیم میدیم 😅 ولی اون ها از یک کلمه در یک محیط فقط و فقط یک معنی رو برداشت میکنن.
تمرین نکردن در محیط شلوغ ممنون!!!
سگی که در آشپزخانه عالی گوش میدهد، در پارک ممکن است فلج شود. در آموزشهای مدرن، باید تمرینات را با سطح دیستراکشن (Distraction Level) کم شروع کرد یعنی سطحی که کمترین حواس پرتی رو برای سگتون داشته باشه، هر چیزی که توجه سگ را از شما بدزدد، یک عامل حواسپرتی است؛ مثل: صدای بوق، حضور یک سگ دیگر، بوی غذا، یا حتی حرکت یک برگ در باد، حالا اگر در محیط شلوغ تمرین کنید اون هی حواسش پرت میشه و این باعث میشه یاد نگیره و هم شما خسته میشین هم اون از یادگیری دلسرد میشه🙁
سگت به حرفت گوش نمیده چون انگیزه کافی نداره!
سگها بر اساس سیستم «هزینه-فایده» عمل میکنند، باید تشویقی آماده کرده باشید که ارزش اون کارو داشته باشه که تو این دو مورد میتونم براتون خلاصه اش کنم :
- تشویقی کافی نیست: برای یک کار سخت (مثل رها کردن یک بو در پارک)، نوازش ساده کافی نیست. در این شرایط باید از «تشویقیهای با ارزش بالا (High-value treats) مثل جگر یا مرغ پخته یا هر چیزی که خیلی دوست داره استفاده کنید، یه ناز کنید و توقع داشته باشیت پشت بزنه که نداریم!
- سیر بودن سگ: جلسات آموزشی باید قبل از وعده غذایی باشد. سگی که کاملاً سیر است، انگیزهای برای کار کردن در قبال خوراکی نداره، اول اجازه بدین یکم گشنه باشه تا وقتی چشمش به خوراکی و تشویقی افتاد اون وقت انگیزه برای یاد گرفتن دستور رو داشته باشه و یه سگ حرف گوش کن تربیت کنید، نگران هم نباشید سگها تحمل گشنگی رو از ما آدما خیلی بیشتر دارند.
- علت حرف گوش نکردن سگ"استرس، ترس یا اضطرا"
- سگهای ترسیده «نمیتونن» گوش بدن: وقتی سگ در حالت ترس است، سیستم لیمبیک مغز، کنترل را به دست میگیرد و بخش قشر مغز (مسئول یادگیری) غیرفعال میشود. در این حالت، سگ جسماً قادر به پردازش دستور شما نیست، نه تنها سگ ما آدما هم که میترسیم دیگه خیلی وقتا حرفا رو اصلا نمیشنویم " لااقل میدونم خودم این مدلی هستم وقتی میترسم صداها رو واضح نمیشنوم؟ شما اینطور نیستید؟"
- اضطراب جدایی: سگی که دچار اضطراب شدید است، رفتارهای مخربی انجام میدهد که ناشی از نافرمانی نیست، بلکه یک واکنش پانیک (ترس ناگهانی) برای تخلیه استرس است، قبلا تو محتوایی که لینک کردم کامل در مورد اضطراب جدایی سگها بهتون توضیح دادم، بدون شک اگر سگ داری و آدم مسئولیت پذیری هستی لازمه در این مورد بدونی.
- حرف گوش نکردن سگ به دلیل تولهسگ بودن یا سن خاص
- تولهها تمرکز ندارند: بازه تمرکز یک توله سگ زیر ۶ ماه، به ندرت بیشتر از چند دقیقه است. انتظار اطاعت طولانیمدت از آنها غیرواقعبینانه است.
- سگهای بالغ با سابقه بد: سگهایی که از پناهگاه آورده میشوند، ممکن است «درماندگی آموخته شده» داشته باشند یا در گذشته برای انجام یک دستور تنبیه شده باشند که باعث مقاومت آنها میشود.
مشکلات پزشکی در نافرمانی سگ (خیلی مهم)
بسیاری از رفتارهای «لجبازانه» در واقع علائم بالینی هستند که باید توسط دامپزشک بررسی شوند:
- درد: اگر سگ ناگهان از فرمان «بشین» یا «بخواب» سر باز میزند، ممکن است دچار دیسک کمر یا دردهای مفصلی باشد.
- مشکلات شنوایی: عفونت گوش یا ناشنوایی تدریجی در سنین بالا، اولین دلیل «بیتوجهی» به دستورات صوتی است.
- کمکاری تیروئید و…: اختلالات هورمونی میتوانند باعث پرخاشگری ناگهانی، بیحالی یا کاهش شدید سطح یادگیری در سگها شوند.
چرا سگم بعضی وقتها حرفمو گوش میده بعضی وقتها نه؟
عدم ثبات در فرمانبرداری معمولاً به دلیل عدم تعمیمدهی (Generalization) یا وجود محرکهای محیطی است. سگها ممکن است یک فرمان را در محیط آرام خانه به خوبی اجرا کنند، اما در پارک به دلیل بوها یا صداهای جدید، تمرکز خود را از دست بدهند. همچنین، اگر پاداش (تشویقی) به مرور زمان و به درستی حذف نشده باشد، سگ تنها زمانی فرمان را اجرا میکند که بداند پاداش در دسترس است. برای رفع این مشکل، باید آموزش را در محیطهای مختلف و با شدتهای متفاوتِ حواسپرتی تمرین کنید تا سگ بیاموزد فرمان شما در هر شرایطی اولویت دارد.
آیا نافرمانی سگ نشانه لجبازیه؟
از نظر علمی، مفهوم «لجبازی» به معنای انسانی آن در سگها وجود ندارد. نافرمانی سگ معمولاً ناشی از سردرگمی، ترس، یا نبود انگیزه کافی است. وقتی سگی از انجام فرمانی سر باز میزند، یا متوجه منظور شما نشده است، یا سطح استرس محیطی (مانند حضور یک سگ دیگر) برای او بسیار بالاست، و یا پاداشی که دریافت میکند برای او ارزش کافی ندارد. به جای برچسب زدن «لجباز»، بهتر است بررسی کنید که آیا سگ در آن لحظه احساس امنیت میکند و آیا انگیزه لازم برای همکاری با شما را دارد یا خیر.
از چه سنی باید آموزش سگ رو شروع کرد؟
آموزش سگ باید از همان لحظه ورود به خانه، یعنی معمولاً از ۸ هفتگی آغاز شود. اگرچه سگهای مسن هم قادر به یادگیری هستند، اما دوران طلایی اجتماعی شدن و یادگیری مفاهیم پایه بین ۸ تا ۱۶ هفتگی است. در این سن، مغز توله سگ مانند اسفنج عمل کرده و رفتارهای مثبت به سرعت نهادینه میشوند. آموزشهای اولیه باید کوتاه، لذتبخش و بر پایه تشویق باشند. طبق توصیههای VCA Animal Hospitals، شروع زودهنگام آموزش به جلوگیری از بروز مشکلات رفتاری در بزرگسالی کمک شایانی میکند.
آیا تشویقی واقعاً مؤثره؟
بله، روش تقویت مثبت (Positive Reinforcement) که بر پایه استفاده از تشویقی (خوراکی، اسباببازی یا نوازش) است، علمیترین و موثرترین روش آموزش در سال ۲۰۲۶ شناخته میشود. تشویقیها باعث ایجاد ارتباط مثبت در مغز سگ بین «انجام رفتار» و «پاداش» میشوند. این کار نه تنها سرعت یادگیری را بالا میبرد، بلکه رابطه عاطفی بین صاحب و سگ را نیز تقویت میکند. کلید موفقیت در این روش، استفاده از تشویقیهای با ارزش بالا در مراحل اولیه و تبدیل آن به پاداشهای تصادفی در مراحل پیشرفته است تا سگ همیشه برای انجام فرمان انگیزه داشته باشد.
چه زمانی باید به مربی سگ مراجعه کرد؟
زمانی که رفتارهای سگ باعث به خطر افتادن امنیت خود او یا اطرافیان میشود، مراجعه به مربی یا رفتارشناس ضروری است. علائمی مانند پرخاشگری شدید، ترس بیش از حد، اضطراب جدایی حاد که منجر به خودزنی میشود، یا رفتارهای وسواسی، فراتر از آموزشهای خانگی هستند. همچنین اگر با وجود تلاشهای مداوم، پیشرفتی در آموزشهای پایه مشاهده نمیکنید، یک مربی حرفهای میتواند با شناسایی ریشه مشکل، مسیر درست را به شما نشان دهد.
چکار کنیم سگمون به حرفمون گوش کنه؟
تا اینجا دلایل نافرمانی سگ رو متوجه شدین و راهکارها رو هم بین صحبت ها بهتون گفتم حالا میخوام به صورت خلاصه راهکار های عملی رو بهتون بگم
۱. تشویقی بهتر استفاده کن
گاهی مشکل اینه که تشویقی برای سگت جذاب نیست. بعضی سگها با خوراکیهای معمولی انگیزه نمیگیرن. تشویقیهای خوشبو و خوشمزهتر مثل مرغ پخته، جگر فریزدرایشده، سیرابی یا تکههای گوشت میتونه توجه سگت رو خیلی بهتر جلب کنه.
۲. توقعت رو کمتر کن
ممکنه چیزی که از سگت میخوای برای اون موقعیت سخت باشه. آموزش رو سادهتر کن. مثلاً بهجای اینکه ازش بخوای «بشین و بمون»، فقط تمرکزت رو بذار روی «بشین». وقتی همون رو خوب یاد گرفت، بعداً مرحلهی بعدی رو اضافه کن.
۳. حواسپرتیها رو کم کن
اگر اطراف شلوغه یا محرکهای زیادی وجود داره، طبیعیه که سگ نتونه تمرکز کنه. تمرین رو اول توی محیط آروم شروع کن و کمکم فاصلهی سگت رو با عوامل حواسپرتکننده کمتر کن.
۴. دوباره و واضحتر آموزش بده
اگه بعد از چند بار تکرار هنوز سگت دستور رو درست انجام نمیده، به این معنیه که کامل متوجه نشده. برگرد یک قدم عقبتر و آموزش رو از اول، سادهتر و مرحلهبهمرحله شروع کن تا کاملاً یاد بگیره.